Kısa cevap: Çocuk ve ergenlerde ruhsal güçlüklerin çoğu ilaçsız yaklaşımlarla (ebeveyn rehberliği, terapi, okul desteği) ele alınır. İlaç; belirtiler ağır olduğunda, günlük yaşamı belirgin biçimde bozduğunda ya da ilaçsız yöntemler yeterli olmadığında, tedavinin bir parçası olarak düşünülür. Karar, çocuk ve ergen psikiyatristinin kapsamlı değerlendirmesinden sonra, yararları ve olası yan etkileri aileyle açıkça konuşularak birlikte verilir. İlaç başlandıysa düzenli kontroller önemlidir; ilacı hekime danışmadan kesmeyin, dozunu değiştirmeyin ya da kendi başınıza yeniden başlamayın.
İlaç ne zaman düşünülür?
- Belirtiler ağırsa ve çocuğun okul, arkadaşlık ya da aile yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa
- İlaçsız yöntemler yeterince denenmiş ama yeterli fayda görülmemişse
- Belirtiler çocuğun güvenliğini tehdit ediyorsa
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite, ağır kaygı, depresyon, takıntılar ya da ağır davranış sorunları gibi ilaç tedavisinin araştırmalarla yararı gösterilmiş durumlarda
İlaç tek başına bir çözüm değildir; çoğu zaman terapi, ebeveyn rehberliği ve okul desteğiyle birlikte en iyi sonucu verir.
Karar nasıl verilir?
Hekiminizle şu soruları konuşmanız kararı kolaylaştırır:
- İlaç hangi belirtiye yönelik ve ne kadar sürede etki göstermesi bekleniyor?
- Beklenen yararlar neler, sık görülen yan etkiler neler?
- İlaç kullanmazsak ne olur, başka seçenekler neler?
- Kontroller ne sıklıkla olacak, hangi testler gerekecek?
- Tedavi ne kadar sürecek ve nasıl sonlandırılacak?
Çocuğunuzu da yaşına uygun biçimde bu konuşmaya katın. Ergenlerin görüşünü almak ilaca uyumu artırır.
İlaç kullanırken
- İlacı her gün aynı saatte, hekimin önerdiği biçimde verin.
- İlk haftalarda çocuğunuzdaki değişiklikleri not edin: uyku, iştah, ruh hali, okul performansı.
- Yan etki fark ederseniz ilacı kendi başınıza kesmeyin; ilacı yazan hekimi arayın.
- İlaçları çocukların ulaşamayacağı bir yerde saklayın; ergenlerde ilacı ebeveyn versin.
- Başka bir hekime ya da eczaneye başvurduğunuzda çocuğunuzun kullandığı ilaçları mutlaka söyleyin.
- Kontrol randevularını aksatmayın.
Dikkat edilmesi gereken durumlar
İlaç başladıktan sonra çocuğunuzda ruh halinde ani kötüleşme, huzursuzluk, kendine zarar verme ya da ölümle ilgili düşünceler ortaya çıkarsa vakit kaybetmeden ilacı yazan hekime ulaşın.
Acil durum: Çocuğunuzun güvenliği tehlikedeyse, çocuk kendine zarar vermekten veya ölmek istemekten söz ediyorsa ya da yanlışlıkla fazla ilaç aldıysa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
İlaç çocuğumun kişiliğini değiştirir mi?
Doğru ilaç ve doğru dozla amaç çocuğun kişiliğini değiştirmek değil, onu zorlayan belirtileri hafifletmektir. Çocuk kendisi gibi kalmalı, yalnızca daha az zorlanmalıdır. Çocuğunuz durgun, kendisi gibi değil ya da aşırı sakin görünüyorsa bu bir yan etki olabilir; ilacı yazan hekime bildirin.
İlacı ne kadar süre kullanacak?
Süre, belirtinin türüne ve çocuğun tedaviye yanıtına göre değişir. Bazı durumlarda birkaç ay, bazılarında daha uzun süre kullanmak gerekebilir. İlacın ne zaman azaltılıp kesileceğine çocuğun durumu düzenli izlenerek, hekimle birlikte karar verilir.