Kısa cevap: Çocuk ve ergen psikiyatristi, tıp fakültesinden sonra çocuk ve ergen ruh sağlığı alanında uzmanlık eğitimi almış bir hekimdir; değerlendirme yapar, tanı koyar, gerektiğinde ilaç tedavisi başlatır ve terapi ile ebeveyn rehberliği verebilir. Psikolog ise psikoloji eğitimi almıştır; klinik psikologlar terapi ve psikolojik testler konusunda uzmanlaşır, ilaç yazamaz. Çoğu durumda ikisi birlikte çalışır. Şikâyetin ne olduğundan emin değilseniz, belirtiler günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa ya da güvenlik kaygısı varsa ilk değerlendirme için çocuk ve ergen psikiyatristiyle başlamak çoğu zaman en doğrusudur.
Kim ne yapar?
Çocuk ve ergen psikiyatristi
- Kapsamlı ruhsal değerlendirme ve tanı
- Bedensel hastalıklarla ruhsal belirtiler arasındaki ilişkiyi değerlendirme
- Gerektiğinde ilaç tedavisi ve izlemi
- Ebeveyn rehberliği ve terapi
- Gerektiğinde psikolog, ergoterapist, dil ve konuşma terapisti gibi uzmanlara yönlendirme
Psikolog (klinik psikolog)
- Bireysel, aile ya da grup terapisi
- Zekâ, gelişim ve kişilik testleri gibi psikolojik değerlendirmeler
- Ebeveyn eğitimi ve davranış programları
Hangi durumda kime başvurulur?
Çocuk ve ergen psikiyatristine öncelikle başvurmayı düşündüren durumlar:
- Belirtiler günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa (okula gidememe, ağır öfke nöbetleri)
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite, otizm ya da gelişimsel gecikme şüphesi varsa
- Ağır kaygı, depresyon ya da takıntılar varsa
- Kendine zarar verme ya da ölmek isteme söz konusuysa
- Yeme sorunları kilo kaybıyla birlikteyse
- Bedensel yakınmalarla ruhsal belirtiler iç içeyse
- Daha önce terapi denenmiş ama yeterli fayda görülmemişse
Psikologla başlanabilecek durumlar:
- Hafif ve yakın zamanda başlamış uyum güçlükleri
- Belirli bir olay sonrası duygusal destek ihtiyacı
- Ebeveynlik becerileri konusunda destek
Bu ayrım kesin değildir. Hangi uzmanla başlarsanız başlayın, iyi bir uzman ihtiyaç olduğunda sizi doğru kişiye yönlendirir.
Birlikte çalışmak
Çocuk ruh sağlığında en iyi sonuç çoğu zaman bir ekip yaklaşımıyla alınır: psikiyatrist değerlendirme ve tedavi planını yönetir, psikolog terapiyi sürdürür, okul ve aile de sürecin içinde yer alır. Uzmanların birbiriyle iletişim kurmasına izin vermeniz tedavinin bütünlüğünü sağlar.
Acil durum: Çocuğunuzun güvenliği tehlikedeyse, çocuk kendine zarar vermekten veya ölmek istemekten söz ediyorsa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Psikiyatriste gidersek mutlaka ilaç mı verilir?
Hayır. Çocuk ve ergen psikiyatristine başvuran çocukların önemli bir kısmında ilaç gerekmez; ebeveyn rehberliği, terapi ve okul desteği yeterli olabilir. İlaç yalnızca belirli durumlarda, yararları ve olası yan etkileri aileyle konuşularak önerilir. Karar her zaman aileyle birlikte verilir.
Pedagog, psikolojik danışman ve psikolog aynı şey mi?
Hayır. Psikolojik danışmanlar (rehber öğretmenler) okullarda öğrencilere destek verir ve okulla aile arasında köprü kurar. Psikologlar psikoloji eğitimi almıştır; klinik psikologlar terapi ve psikolojik test konusunda ek eğitim alır. Çocuk ve ergen psikiyatristleri ise tıp eğitiminden sonra bu alanda uzmanlaşmış hekimlerdir. Her biri farklı ama birbirini tamamlayan bir rol üstlenir.