Kısa cevap: Her huzursuzluk, öfke nöbeti ya da üzüntü bir sorun işareti değildir; çocuklar gelişirken iniş çıkışlar yaşar. Bir çocuk ve ergen psikiyatristine danışmayı düşünmek için üç soruya bakın: Değişiklik ne kadar sürüyor (birkaç haftadan uzun mu)? Çocuğun günlük yaşamını (okul, arkadaşlık, aile, uyku, yemek) ne kadar etkiliyor? Çocuğun yaşına uygun mu? Bu soruların yanıtı sizi kaygılandırıyorsa ya da içiniz rahat etmiyorsa danışmak için bir sorunun "büyümesini" beklemeniz gerekmez. Kendine zarar verme, ölmek isteme ya da başkasına ciddi zarar verme söz konusuysa beklemeyin.
Üç temel soru
- Süre: Birkaç günlük değişiklikler çoğu zaman geçicidir. Bir ayı aşan, giderek artan ya da sık tekrarlayan belirtiler daha dikkatli bakmayı gerektirir.
- Günlük yaşama etkisi: Çocuk okula gidemiyor, dersleri belirgin biçimde düştü, arkadaşlarından uzaklaştı, aile içinde sürekli çatışma yaşanıyorsa durum yalnızca "dönemsel" olmayabilir.
- Yaşa uygunluk: İki yaşında bir öfke nöbeti olağandır; on yaşında her gün saatlerce süren nöbetler olağan değildir. Aynı davranış farklı yaşlarda farklı anlam taşır.
Danışmayı düşündüren işaretler
- Sürekli üzgün, isteksiz ya da her şeye karşı ilgisiz görünmesi
- Yoğun korkular, sık karın ve baş ağrıları, okula gitmek istememe
- Öfke nöbetlerinin sıklaşması, kendisine ya da başkalarına vurma
- Dikkat sorunlarının, aşırı hareketliliğin okul ve evde zorluk yaratması
- Gerileme: Kazandığı becerileri kaybetmesi (konuşma, tuvalet, uyku düzeni)
- Uyku ya da iştahta belirgin ve kalıcı değişiklik
- Konuşma ve sosyal iletişimde yaşıtlarından belirgin geride kalma
- Arkadaşlarından tamamen uzaklaşma, içine kapanma
- Ergende madde kullanımı şüphesi, riskli davranışlar
- Zorlayıcı bir olaydan (kayıp, boşanma, deprem, istismar) sonra geçmeyen değişiklikler
- Ebeveyn olarak tükenmiş hissetmeniz ve ne yapacağınızı bilememeniz
Beklemeyin
Bazı durumlar randevu beklemeyi gerektirmez:
- Çocuğunuz kendine zarar veriyor ya da ölmek istediğinden söz ediyorsa
- Kendisine ya da başkasına ciddi zarar verme riski varsa
- Gerçekle bağlantısını yitirmiş gibi görünüyorsa (olmayan sesler duyma, tuhaf inançlar)
- Hızlı kilo kaybı, bayılma ya da yemeyi tamamen reddetme varsa
- İstismara uğradığından şüpheleniyorsanız
Acil durum: Çocuğunuzun güvenliği tehlikedeyse, çocuk kendine zarar vermekten veya ölmek istemekten söz ediyorsa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Danışmadan önce neler yapabilirsiniz?
- Gözlemlerinizi not edin. Ne zaman başladı, ne sıklıkta oluyor, nerede oluyor (evde, okulda), neyle tetikleniyor?
- Öğretmenle konuşun. Okuldaki durum değerlendirme için çok değerlidir.
- Çocuk doktoruna danışın. Bedensel yakınmalar varsa önce tıbbi bir neden olup olmadığına bakılır.
- Çocuğunuzla konuşun. Yaşına uygun dille, yargılamadan ne hissettiğini sorun.
Sık sorulan sorular
Bir süre beklesem geçer mi?
Bazı zorluklar gerçekten geçicidir; özellikle taşınma, kardeş doğumu ya da okul değişikliği gibi bir olaydan sonra birkaç haftalık değişiklikler sık görülür. Ancak belirtiler bir aydan uzun sürüyor, giderek artıyor ya da okul, arkadaşlık ve aile yaşamını belirgin biçimde etkiliyorsa beklemek yerine bir uzmana danışmak daha doğrudur. Erken değerlendirme çoğu zaman daha kısa ve daha kolay bir süreç demektir.
Çocuğumu psikiyatriste götürmek onu etiketler mi?
Değerlendirme bir etiket değil, çocuğunuzu anlamaya yönelik bir adımdır. Görüşmelerin sonunda her zaman bir tanı konmaz; bazen yalnızca yaşa uygun bir dönem olduğu ve evde neler yapılabileceği konuşulur. Görüşme bilgileri gizlidir ve sizin izniniz olmadan okulla ya da başka kişilerle paylaşılmaz.