Kısa cevap: Ergenlerde depresyon çoğu zaman yetişkinlerdeki gibi açık bir üzüntüyle değil; sinirlilik, içe kapanma, eskiden sevdiği şeylerden zevk almama, uyku ve iştah değişiklikleri, okul başarısında düşüş ve sürekli yorgunlukla kendini gösterir. Bu belirtilerin çoğu gün, en az iki haftadır sürmesi ve gencin hayatını etkilemesi depresyonu düşündürür. Depresyon tedavi edilebilir bir durumdur; erken fark etmek ve bir çocuk ve ergen psikiyatristine danışmak önemlidir.
Ergenlerde depresyon nasıl görünür?
Duygu ve davranışta
- Çoğu gün sinirli, öfkeli ya da mutsuz olma
- Eskiden sevdiği etkinliklerden, arkadaşlardan, hobilerden uzaklaşma
- Odasına kapanma, aileyle vakit geçirmek istememe
- Ağlama nöbetleri ya da duygusuz, "boş" görünme
- Eleştiriye aşırı hassasiyet
Bedende
- Çok az ya da çok fazla uyuma
- İştahta belirgin azalma ya da artma
- Sürekli yorgunluk, enerjisizlik
- Açıklanamayan baş ve karın ağrıları
Düşüncede ve okulda
- Dikkatini toplayamama, ders çalışamama
- Not düşüşü, okula gitmek istememe
- "Hiçbir işe yaramıyorum", "Her şey anlamsız" gibi düşünceler
- Ölüm ya da ölmek isteme hakkında konuşma, yazma
Normal ergenlik dalgalanmasından farkı
Ergenlikte duygu dalgalanmaları, zaman zaman içe kapanma ve aileyle tartışmalar olağandır. Depresyonda ise:
- Değişiklik çoğu gün vardır ve en az iki haftadır sürer
- Genç sevdiği şeylerden de zevk almaz
- Okul, arkadaşlık ve aile hayatı belirgin biçimde etkilenir
- Genç kendini değersiz ya da umutsuz hisseder
Ebeveyn ne yapabilir?
- Fark ettiğiniz değişikliği sakince dile getirin. "Son zamanlarda çok yorgun ve mutsuz görünüyorsun. Seni merak ediyorum."
- Yargılamadan dinleyin. Hemen çözüm ya da öğüt sunmak yerine anlamaya çalışın.
- Doğrudan sormaktan çekinmeyin. Endişeleniyorsanız ölüm ya da kendine zarar verme düşüncesi olup olmadığını sakince sorun. Sormak riski artırmaz.
- Günlük düzeni destekleyin. Uyku, beslenme, hareket ve dışarıda vakit geçirmek.
- Uzmana başvurun. Depresyon kendi kendine geçmesi beklenecek bir durum değildir.
Depresyonda en etkili yaklaşımlar psikoterapi ve ailenin desteğidir; gerekli görülen durumlarda ilaç tedavisi de değerlendirilir.
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
- Belirtiler iki haftadan uzun sürüyorsa
- Okul, arkadaşlık ya da aile hayatı etkileniyorsa
- Genç umutsuzluk, değersizlik dile getiriyorsa
- Madde kullanımından şüpheleniyorsanız
- Genç ölümden, ölmek istemekten ya da kendine zarar vermekten söz ediyorsa: bu durumda beklemeyin
Acil durum: Genç kendine zarar vermekten, ölmek istemekten söz ediyorsa ya da güvenliği tehlikedeyse onu yalnız bırakmayın; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Çocuğuma intihar düşüncesi olup olmadığını sormak ona fikir verir mi?
Hayır. Bu konuyu sakin ve açık biçimde sormak riski artırmaz; tersine gencin içini dökmesine ve yardım almasına kapı açar. Endişeleniyorsanız doğrudan sorun ve bir uzmandan destek alın.
Ergenlerde depresyon tedavi edilebilir mi?
Evet. Psikoterapi, ailenin desteği ve gerekli görülen durumlarda ilaç tedavisiyle gençlerin büyük çoğunluğu belirgin biçimde düzelir. Erken başvurmak düzelmeyi kolaylaştırır.