Kısa cevap: Ergenler, yargılanmadıklarını ve dinlendiklerini hissettiklerinde konuşur. Sorgulamak, öğüt vermek ve hemen eleştirmek iletişimi kapatır; baskısız ortamlarda kısa sohbetler, merakla dinlemek ve gencin fikrine değer vermek iletişimi açar. Sınırları korurken saygılı kalmak, gençle güvene dayalı bir ilişki kurmanın temelidir.
Gençler neden konuşmaz?
- Yargılanacaklarını ya da azar işiteceklerini düşünürler
- Anlattıklarının hemen bir derse ya da cezaya dönüşeceğinden korkarlar
- Bağımsız olma ve kendi sorunlarını kendileri çözme isteği duyarlar
- Utanırlar ya da ne hissettiklerini kelimelere dökemezler
- Konuşma zamanı uygun değildir: yorgun, aç, telefonla meşguldürler
Konuşmayı kolaylaştıran yöntemler
- Yan yana konuşun. Göz göze oturup "konuşalım" demek yerine arabada, yürürken, yemek hazırlarken, birlikte bir iş yaparken sohbet edin.
- Merakla sorun. "Neden böyle yaptın?" yerine "Nasıl oldu, anlatır mısın?"
- Önce dinleyin, sonra konuşun. Genç anlatırken sözünü kesmeyin; hemen çözüm sunmayın.
- Duyguyu yansıtın. "Bu seni çok kızdırmış gibi görünüyor."
- Fikrini sorun. "Sen olsan ne yapardın?" Gençler fikirlerine değer verildiğinde açılır.
- Kendi deneyiminizi kısaca paylaşın. "Ben de senin yaşında böyle bir şey yaşamıştım" demek, gencin yalnız olmadığını hissettirir. Ama konuşmayı kendinize çevirmeyin.
- Kısa tutun. Uzun nasihatler dinlenmez.
- Doğru zamanı seçin. Tartışmanın ortasında değil, ortam sakinken konuşun.
Kaçınılması gerekenler
- Sorgulama ve "sorgu hâkimi" tonu
- Karşılaştırma: "Kuzenin senin yaşında…"
- Alay etmek, küçümsemek
- Anlattıklarını başkalarına aktarmak
- Her konuşmayı ders ve ceza ile bitirmek
- Kendi sınırlarınızı korumadan her şeye "tamam" demek
Sınır koymak ve saygı
Gençle iyi iletişim, kural olmadığı anlamına gelmez. Eve dönüş saati, telefon kullanımı, ders düzeni gibi konularda kuralları gençle birlikte konuşarak belirlemek ve kararlaştırılan kurallarda tutarlı olmak, hem saygıyı hem güveni artırır.
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
- İletişim tamamen koptuysa ve buna içe kapanma, okul ya da uyku sorunları eşlik ediyorsa
- Her konuşma şiddetli tartışmaya dönüşüyorsa
- Genç umutsuzluk dile getiriyor ya da kendine zarar vermekten söz ediyorsa
- Madde kullanımından ya da gencin bir tehlike altında olduğundan şüpheleniyorsanız
Acil durum: Genç kendine zarar vermekten, ölmek istemekten söz ediyorsa ya da güvenliği tehlikedeyse 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Ergen çocuğum bana hiçbir şey anlatmıyor. Bu normal mi?
Ergenlikte gençlerin anne babaya daha az anlatması olağandır. Ancak hiç iletişim kurmuyor ve buna içe kapanma, okul ya da uyku sorunları eşlik ediyorsa daha yakından ilgilenmek ve gerekirse uzmana danışmak gerekir.
Telefonunu kontrol etmeli miyim?
Yaşına uygun sınırlar ve şeffaf kurallar koymak önemlidir. Gizlice kontrol etmek güveni zedeleyebilir. Ancak güvenliğinden ciddi biçimde endişe ediyorsanız (kendine zarar verme, istismar, madde kullanımı gibi) güvenlik önceliklidir.