Kısa cevap: Ergenlikte merak, arkadaş baskısı ve sıkıntılarla baş etme çabası madde kullanımına kapı açabilir. Arkadaş çevresinde ani değişiklik, okul başarısında düşüş, uyku ve iştah değişiklikleri, açıklanamayan para ihtiyacı, kırmızı gözler, alışılmadık kokular ve gizlilikte artış erken işaretler olabilir. Şüphelendiğinizde panik yapmadan, suçlamadan ve sakin bir ortamda konuşmak; gerekirse bir çocuk ve ergen psikiyatristinden ya da bağımlılık danışmanlık merkezlerinden destek almak gerekir.
Neden başlar?
- Merak ve yeni deneyim arayışı
- Arkadaş baskısı, gruba kabul edilme isteği
- Kaygı, depresyon, stresle baş etme çabası
- Evde ya da çevrede madde kullanımına sık tanık olma
- Dikkat eksikliği ve dürtüsellik
- Kolay erişim
Erken işaretler
Davranışta
- Arkadaş çevresinde ani değişiklik
- Gizlilikte artış, telefon ve eşyalarını saklama
- Eve geç gelme, nerede olduğunu söylememe
- Açıklanamayan para ihtiyacı ya da evden para, eşya kaybolması
- Eskiden sevdiği etkinlikleri bırakma
Bedende
- Kırmızı gözler, büyümüş ya da küçülmüş göz bebekleri
- Alışılmadık kokular (giysilerde, nefeste, odada)
- Uyku ve iştahta belirgin değişiklik
- Koordinasyon bozukluğu, konuşmada yavaşlama
Okulda ve duygularda
- Notlarda düşüş, devamsızlık
- Sinirlilik, ani duygu değişiklikleri, içe kapanma
Bu işaretlerin bir kısmı başka nedenlerle de görülebilir; tek başına madde kullanımını kanıtlamaz.
Nasıl konuşmalı?
- Sakin bir zaman seçin. Genç madde etkisi altındayken ya da bir tartışmanın ortasında değil.
- Gözleminizi suçlamadan paylaşın. "Son zamanlarda seni farklı görüyorum ve endişeleniyorum."
- Dinleyin. Neden kullandığını, neler yaşadığını anlamaya çalışın.
- Net olun. Madde kullanımını onaylamadığınızı ve neden endişelendiğinizi açıkça söyleyin.
- Kuralları ve sonuçları netleştirin.
- Destek önerin. Cezadan çok yardım odaklı olun.
Nereden yardım alınabilir?
- Bir çocuk ve ergen psikiyatristi madde kullanımını ve eşlik edebilecek depresyon, kaygı ya da dikkat sorunlarını birlikte değerlendirir.
- Türkiye'de Yeşilay'ın ücretsiz danışmanlık merkezleri (YEDAM) ve hastanelerin çocuk-ergen madde bağımlılığı birimleri (ÇEMATEM) destek sunar.
Ne zaman hemen yardım almalısınız?
- Genç madde etkisi altında bilinç bulanıklığı, nefes almada zorluk, nöbet yaşıyorsa
- Kendine zarar vermekten ya da ölmek istemekten söz ediyorsa
Acil durum: Bu durumlarda beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Çocuğumun odasını aramalı mıyım?
Gizlice arama yapmak güveni zedeleyebilir. Ancak gencin güvenliği ciddi tehlikedeyse ve somut işaretler varsa güvenlik önceliklidir. Mümkünse önce açık ve sakin bir konuşma yapın ve bir uzmandan destek alın.
Bir kez denemesi bağımlı olacağı anlamına mı gelir?
Hayır, her deneme bağımlılıkla sonuçlanmaz. Ancak ergenlik döneminde beyin gelişimi sürdüğü için madde kullanımı daha zararlıdır ve erken başlamak bağımlılık riskini artırır. Bu nedenle her durumda konuşmak ve gerekirse destek almak önemlidir.