Kısa cevap: Ergenlikte bağımsızlık isteği, aileden çok arkadaşlara yönelme, duygusal dalgalanmalar, mahremiyet ihtiyacı ve zaman zaman tartışmalar olağandır. Buna karşın uzun süren mutsuzluk, arkadaşlardan ve sevilen şeylerden kopma, okul başarısında belirgin düşüş, uyku ve iştahta büyük değişiklikler, madde kullanımı, kendine zarar verme ya da ölümden söz etme olağan değildir ve bir uzmana danışmayı gerektirir.
Ergenlikte olağan olan değişiklikler
- Bağımsızlık isteği: Kendi kararlarını vermek, kurallara itiraz etmek
- Arkadaşların önem kazanması: Aileden çok arkadaşlarla vakit geçirmek
- Mahremiyet ihtiyacı: Odasında yalnız kalmak, her şeyi anlatmamak
- Duygusal dalgalanmalar: Kısa süreli üzüntü, sinirlilik, coşku
- Görünüşe ilgi: Beden, giyim ve tarz konusunda hassasiyet
- Yeni fikirler ve kimlik arayışı: Farklı ilgi alanları, değerler, tarzlar denemek
- Uyku düzeninde kayma: Geç yatıp geç kalkma isteği
Olağan olmayan, dikkat edilmesi gereken işaretler
- Mutsuzluk ya da sinirliliğin iki haftadan uzun ve çoğu gün sürmesi
- Arkadaşlardan ve sevdiği şeylerden tamamen kopma
- Okul başarısında belirgin ve süren düşüş, okula gitmek istememe
- Uyku ve iştahta büyük değişiklikler, belirgin kilo kaybı ya da artışı
- Beden ağırlığı ve yemek konusunda aşırı kaygı, öğün atlama, aşırı egzersiz
- Madde kullanımı: alkol, sigara, esrar ve diğerleri
- Sık ve şiddetli öfke patlamaları, eşyalara ya da kişilere saldırı
- Kendine zarar verme ya da ölümden, ölmek istemekten söz etme
- Gerçeklikle bağın zayıfladığını düşündüren değişiklikler: başkalarının duymadığı sesler duyma, aşırı şüphecilik
Ebeveyn ne yapabilir?
- Bağımsızlığa alan tanıyın, sınırları koruyun. Küçük konularda gencin karar vermesine izin verin; güvenlikle ilgili konularda net olun.
- İletişimi açık tutun. Yargılamadan dinlemek, gencin zor zamanlarda size gelmesini kolaylaştırır.
- Değişiklikleri izleyin. Bir değişikliğin ne kadar sürdüğüne ve hayatın kaç alanını etkilediğine bakın.
- Kendi sakinliğinizi koruyun. Tartışmalarda tonu siz belirleyin.
- Endişeniz varsa erken danışın. Beklemek yerine bir uzmanın görüşünü almak çoğu zaman en doğrusudur.
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
Yukarıdaki "olağan olmayan" işaretlerden biri ya da birkaçı varsa ve özellikle birkaç haftadır sürüyorsa bir çocuk ve ergen psikiyatristine danışın.
Acil durum: Genç kendine zarar vermekten, ölmek istemekten söz ediyorsa ya da güvenliği tehlikedeyse onu yalnız bırakmayın; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Ergenlik kaç yaşında başlar?
Ergenliğin bedensel değişiklikleri kızlarda genellikle 8-13, erkeklerde 9-14 yaş arasında başlar. Duygusal ve sosyal değişiklikler bundan biraz önce ya da sonra görülebilir; her çocukta zamanlama farklıdır.
Ergen çocuğum çok uyuyor, bu normal mi?
Ergenlerin uyku ihtiyacı fazladır ve biyolojik saatleri geç saatlere kayar. Ancak çok uyumaya ilgi kaybı, mutsuzluk ve okul sorunları eşlik ediyorsa depresyon açısından değerlendirilmelidir.