Kısa cevap: Ergenlerde kendine zarar verme çoğu zaman yoğun ve baş edilemeyen duygularla başa çıkma çabasıdır ve mutlaka ciddiye alınmalıdır. Fark ettiğinizde sakin kalmak, yargılamadan ve suçlamadan konuşmak, yaraların tıbbi bakımını sağlamak ve en kısa sürede bir çocuk ve ergen psikiyatristinden destek almak gerekir. Genç ölmek istemekten söz ediyorsa ya da güvenliği tehlikedeyse beklemeden acil yardım alınmalıdır.
Acil durum: Gencin hayati tehlikesi varsa, ölmek istediğini söylüyorsa ya da kendine ciddi zarar verdiyse onu yalnız bırakmayın; hemen 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Hangi işaretlere dikkat etmeli?
- Açıklanamayan yaralar, çizikler, yanıklar, morluklar
- Sıcak havada bile uzun kollu giysiler giymek, kolları ve bacakları saklamak
- Banyoda ya da odasında uzun süre kapalı kalmak
- Kesici aletlerin, ilaçların kaybolması
- İçe kapanma, sinirlilik, uyku ve iştah değişiklikleri
- "Değersizim", "Yükten başka bir şey değilim", "Ölsem daha iyi" gibi sözler
Fark ettiğinizde ne yapmalı?
- Sakin kalın. Korku, öfke ya da şok tepkisi gencin daha çok saklamasına yol açabilir. Önce kendinizi sakinleştirin.
- Yargılamadan ve suçlamadan konuşun. "Yaralarını gördüm. Seni çok merak ediyorum ve yanındayım. Neler yaşadığını anlamak istiyorum."
- Dinleyin. Hemen yasaklamak ya da öğüt vermek yerine gencin ne hissettiğini anlamaya çalışın.
- Doğrudan sorun. Ölmek isteyip istemediğini, intihar düşüncesi olup olmadığını sakince sorun. Sormak riski artırmaz.
- Yaraların bakımını sağlayın. Gerekirse bir hekime ya da acil servise başvurun.
- Bir uzmandan destek alın. Bir çocuk ve ergen psikiyatristine en kısa sürede başvurun.
- Evi daha güvenli hâle getirin. İlaçları ve tehlikeli olabilecek eşyaları gencin kolayca ulaşamayacağı bir yerde, mümkünse kilitli tutun.
- Gencin yanında olun. Destek ve yakınlık, iyileşmenin en önemli parçalarından biridir.
Kaçınılması gerekenler
- Bağırmak, cezalandırmak, tehdit etmek
- "İlgi çekmek için yapıyorsun" demek
- Gencin önünde panik yapmak ya da ağlamak
- Durumu görmezden gelmek ya da "geçer" diye beklemek
- Sadece "Bir daha yapma" demekle yetinmek
Neden olur?
Kendine zarar verme çoğu zaman şu durumlarla ilişkilidir:
- Depresyon, kaygı
- Yoğun duyguları düzenlemekte zorlanma
- Akran zorbalığı, ilişki sorunları
- Aile içi çatışmalar, kayıplar, travmatik yaşantılar
- Madde kullanımı
Uygun destekle gençler duygularıyla baş etmenin daha sağlıklı yollarını öğrenebilir.
Sık sorulan sorular
Kendine zarar vermek, intihar etmek istediği anlamına mı gelir?
Her zaman değil. Gençler kendine zarar vermeyi çoğu zaman yoğun ve baş edemedikleri duygularla başa çıkmak için yapar. Ancak kendine zarar veren gençlerde intihar düşüncesi riski de artmıştır; bu nedenle her durumda ciddiye alınmalı ve bir uzmandan destek alınmalıdır.
Bunu ilgi çekmek için yapıyor olabilir mi?
Kendine zarar verme "ilgi çekme" olarak görülmemelidir. Genç çoğu zaman bunu saklar ve yaşadığı yoğun sıkıntının bir işaretidir. Her durumda ciddiye alınmalı ve destek sağlanmalıdır.