Kısa cevap: Evet, gerekli durumlarda çocuk ve ergenlerde antidepresan kullanılabilir. Antidepresanlar (Prozac, Lustral, Cipralex, Cipram, Paxil gibi) özellikle orta ve ağır depresyonda, kaygı bozukluklarında ve obsesif kompulsif bozuklukta (OKB) kullanılır; bu durumların bir kısmında çocuk ve ergenlerdeki etkinlikleri araştırmalarla gösterilmiştir. Hafif durumlarda ilk tercih genellikle psikoterapidir; daha ağır durumlarda ilaç ve terapi birlikte kullanıldığında sonuçlar daha iyidir. Antidepresanlar bağımlılık yapmaz, etkileri birkaç haftada ortaya çıkar ve özellikle ilk haftalarda yakın izlem gerektirir.
Hangi durumlarda kullanılır?
- Depresyon: Özellikle orta ve ağır depresyonda ya da terapiye yeterli yanıt alınamadığında
- Kaygı bozuklukları: Ayrılık kaygısı, sosyal kaygı, yaygın kaygı bozukluğu
- Obsesif kompulsif bozukluk (OKB)
- Travma sonrası stres bozukluğu ve bazı diğer durumlarda, hekimin değerlendirmesine göre
Ne zaman ilaç düşünülür?
- Belirtiler okul, aile ve arkadaşlık hayatını belirgin biçimde etkiliyorsa
- Psikoterapiye rağmen yeterli düzelme olmadıysa
- Psikoterapiye ulaşılamıyorsa ya da çocuk terapiye katılamayacak kadar zorlanıyorsa
- Kendine zarar verme düşünceleri gibi ciddi belirtiler varsa
Önemli güvenlik uyarısı
Antidepresanlar çocuk, ergen ve genç yetişkinlerde, özellikle tedavinin ilk haftalarında ve doz değişikliklerinde, bazı kişilerde kendine zarar verme ve intihar düşüncelerinde artışa yol açabilir. Bu risk düşük olsa da önemlidir. Bu nedenle:
- İlk haftalarda yakın izlem yapılır ve kontroller sık tutulur.
- Aileler duygudurumdaki ani değişikliklere, aşırı huzursuzluğa, uykusuzluğa ve umutsuzluk ifadelerine dikkat etmelidir.
- Evde ilaçlar ve tehlikeli olabilecek diğer araçlar güvenli bir yerde saklanmalıdır.
Bu uyarı ilacın kullanılmaması gerektiği anlamına gelmez. Tedavi edilmeyen depresyon da çocuk ve ergenler için ciddi bir risktir; karar faydalar ve riskler birlikte değerlendirilerek verilir.
İlaç kullanırken
- Sabırlı olun. Tam etki için 6-12 hafta gerekebilir.
- İlacı her gün düzenli verin.
- Yan etkileri not edin. Mide bulantısı, baş ağrısı, uyku değişiklikleri genellikle ilk haftalarda görülür ve azalır.
- Terapiyi sürdürün. İlaç, terapinin yerini tutmaz; birlikte daha etkilidir.
- Kendi başınıza bırakmayın. Aniden kesmek geçici kesilme belirtilerine ve belirtilerin geri dönmesine yol açabilir.
Ne zaman hekiminizle hemen görüşmelisiniz?
- Kendine zarar verme ya da ölüm düşünceleri ortaya çıktıysa ya da arttıysa
- Aşırı huzursuzluk, öfke patlamaları, uykusuzluk başladıysa
- Çocuk alışılmadık biçimde çok enerjik, çok konuşkan ve az uyuyor hâle geldiyse
- Döküntü, şiddetli mide yakınmaları ya da başka beklenmedik belirtiler varsa
Acil durum: Çocuğunuz kendine zarar vermekten veya ölmek istemekten söz ediyorsa, kendine zarar verdiyse ya da fazla miktarda ilaç aldıysa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Antidepresanın etkisi ne zaman başlar?
Antidepresanların etkisi hemen başlamaz. Bazı belirtilerde ilk iyileşme birkaç hafta içinde görülebilir; tam etkinin ortaya çıkması ise genellikle 6-12 hafta sürer. Bu süre dolmadan ilacın işe yaramadığına karar verilmemeli ve ilaç kendi başına bırakılmamalıdır.
Çocuğum ömür boyu antidepresan mı kullanacak?
Hayır, çoğu çocuk ve ergende antidepresan sınırlı bir süre kullanılır. Belirtiler düzeldikten sonra genellikle 6-12 ay daha devam edilir, ardından uygun bir dönemde hekim kontrolünde azaltılarak bırakılır.