Kısa cevap: Psikiyatrik bir ilacı bırakma kararı hekimle birlikte verilmeli ve çoğu ilaç dozu yavaş yavaş azaltılarak bırakılmalıdır. Antidepresanların (Prozac, Lustral, Cipralex, Cipram, Paxil gibi) ve antipsikotiklerin (Risperdal, Abilify, Zyprexa, Seroquel gibi) aniden kesilmesi baş dönmesi, huzursuzluk, uyku sorunları, mide bulantısı gibi geçici kesilme belirtilerine ve hastalık belirtilerinin hızla geri dönmesine yol açabilir. Metilfenidat (Concerta, Ritalin, Medikinet gibi) genellikle tehlikeli kesilme belirtilerine yol açmaz, ama bırakma kararı yine de hekimle konuşulmalıdır. Bırakmak için en uygun zaman, belirtilerin uzun süre iyi seyrettiği ve hayatta büyük değişikliklerin olmadığı bir dönemdir.
İlaç ne zaman bırakılabilir?
- Belirtiler uzun süre iyi seyrettiyse: Depresyon ve kaygı bozukluklarında genellikle iyileşme sağlandıktan sonra en az 6-12 ay ilaca devam edilmesi önerilir.
- Uygun bir dönemdeyse: Sınav dönemi, taşınma, okul değişikliği, boşanma gibi zor dönemler bırakmak için uygun değildir.
- Çocuk ve aile hazırsa: Bırakma sürecinde gözlem yapabilecek ve gerekirse hekimle iletişime geçebilecek durumda olmak önemlidir.
- Yan etkiler tolere edilemiyorsa: Bu durumda bırakmak yerine doz değişikliği ya da başka bir ilaca geçmek de düşünülebilir.
Aniden kesilirse ne olur?
Antidepresanlarda: Baş dönmesi, mide bulantısı, uyku sorunları, canlı rüyalar, sinirlilik, grip benzeri yakınmalar, bedende "elektrik çarpması" hissi. Bu belirtiler genellikle geçicidir, ama rahatsız edicidir ve hastalığın geri döndüğü sanılabilir.
Antipsikotiklerde: Uyku sorunları, huzursuzluk, mide bulantısı, istemsiz hareketler ve tedavi edilen belirtilerin hızla geri dönmesi.
Metilfenidatta: Tehlikeli kesilme belirtileri genellikle görülmez. Bazı çocuklarda ilk günlerde yorgunluk, iştah artışı ve DEHB belirtilerinin geri dönmesi görülür.
Atomoksetinde: Genellikle belirgin kesilme belirtisi yoktur, ama bırakma kararı yine hekimle verilmelidir.
Bırakma süreci nasıl işler?
- Hekiminizle plan yapın. Hangi hızla azaltılacağı, kontrollerin ne zaman yapılacağı belirlenir.
- Dozu adım adım azaltın. Azaltma süresi ilaca ve kullanım süresine göre birkaç hafta ile birkaç ay arasında değişir.
- Gözlem yapın. Uyku, iştah, ruh hâli, okul ve davranışlardaki değişiklikleri not alın.
- Okulu bilgilendirin. Öğretmenin gözlemi, belirtilerin geri dönüp dönmediğini anlamaya yardımcı olur.
- Geri dönüş işaretlerini konuşun. Hangi belirtiler görülürse hekime başvurulacağını önceden bilin.
Ne zaman hekiminizle hemen görüşmelisiniz?
- İlaç azaltılırken eski belirtiler geri dönüyorsa
- Kesilme belirtileri çok rahatsız ediciyse
- Çocuğunuz ilacı kendi başına bıraktıysa
- Duygudurumda belirgin kötüleşme, umutsuzluk ya da kendine zarar verme düşünceleri ortaya çıktıysa
Acil durum: Çocuğunuz kendine zarar vermekten veya ölmek istemekten söz ediyorsa, ya da ciddi bir sağlık sorunu fark ederseniz beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
İlaç vücuttan kaç günde atılır?
İlaca göre değişir. Metilfenidatın etkisi aynı gün içinde biter. Antidepresan ve antipsikotiklerin bir kısmı ise vücuttan günler, bazıları haftalar içinde atılır ve beynin ilacın yokluğuna uyum sağlaması daha uzun sürebilir. Bu nedenle bu ilaçlar azaltılarak bırakılır.
Yaz tatilinde DEHB ilacına ara verebilir miyiz?
Bazı çocuklarda tatil dönemlerinde ilaca ara verilebilir; bu karar çocuğun belirtilerine, sosyal ilişkilerine ve güvenliğine göre hekimle birlikte verilir. DEHB yalnızca okulda değil, aile ilişkilerinde, arkadaşlıklarda ve trafikte de etkili olduğu için ara her çocuk için uygun değildir.