Kısa cevap: Her ilaç gibi psikiyatrik ilaçların da yan etkileri olabilir. Bunların çoğu hafiftir, tedavinin ilk haftalarında ortaya çıkar ve zamanla azalır. Metilfenidatta (Concerta, Ritalin, Medikinet gibi) en sık iştah azalması ve uykuya dalma güçlüğü; atomoksetinde (Strattera, Attex gibi) mide bulantısı ve uykululuk; antidepresanlarda (Prozac, Lustral, Cipralex, Cipram, Paxil gibi) mide yakınmaları, baş ağrısı ve huzursuzluk; antipsikotiklerde (Risperdal, Abilify, Zyprexa, Seroquel gibi) ise iştah artışı ve kilo alımı görülür. Düzenli kontrol, yan etkilerin erken fark edilmesini sağlar. Yan etki fark ettiğinizde ilacı kendiniz kesmek yerine hekiminizle görüşün.
Metilfenidat (Concerta, Ritalin, Medikinet gibi)
- İştah azalması, özellikle öğle yemeğinde
- Uykuya dalmakta güçlük
- Baş ağrısı, karın ağrısı
- İlacın etkisi geçerken akşam saatlerinde sinirlilik
- Kalp hızında ve tansiyonda hafif artış
- Bazı çocuklarda büyüme hızında hafif yavaşlama
Ne yapılabilir? Sabah kahvaltısını ilaçtan önce ya da ilaçla birlikte vermek, akşam yemeğini ve ara öğünleri zenginleştirmek, uyku düzenini korumak. Boy, kilo, nabız ve tansiyon kontrollerde izlenir.
Atomoksetin (Strattera, Attex gibi)
- Mide bulantısı, karın ağrısı, iştah azalması
- Uykululuk ya da yorgunluk
- Baş dönmesi
- Nadiren duygudurumda değişiklik ve kendine zarar verme düşünceleri; bu nedenle özellikle ilk haftalarda yakın izlem önerilir
Antidepresanlar (Prozac, Lustral, Cipralex, Cipram, Paxil gibi)
- Mide bulantısı, ishal ya da kabızlık
- Baş ağrısı
- Uyku düzeninde değişiklik
- Huzursuzluk, aşırı hareketlilik
- Önemli uyarı: Çocuk, ergen ve genç yetişkinlerde, tedavinin ilk haftalarında ve doz değişikliklerinde kendine zarar verme ve intihar düşüncelerinde artış görülebilir. Bu nedenle ilk haftalarda yakın izlem gerekir. Bu uyarı ilacın kullanılmaması gerektiği anlamına gelmez; tedavi edilmeyen depresyon da ciddi bir risktir.
Antipsikotikler (Risperdal, Abilify, Zyprexa, Seroquel gibi)
- İştah artışı ve kilo alımı
- Kan şekeri ve kan yağlarında değişiklik
- Uykululuk
- Bazı ilaçlarda hormon değişiklikleri (göğüslerde büyüme, adet düzensizliği)
- Kaslarda katılık, istemsiz hareketler ya da iç huzursuzluk
Ne yapılabilir? Tedavi başlamadan önce ve tedavi sırasında kilo, bel çevresi, tansiyon ve kan tahlilleri düzenli olarak izlenir. Sağlıklı beslenme ve düzenli hareket kilo alımını sınırlamaya yardımcı olur.
Ailelerin yapabilecekleri
- İlk haftalarda gözlem yapın. İştah, uyku, ruh hâli ve davranışlardaki değişiklikleri not alın.
- Kontrolleri aksatmayın. Boy, kilo, nabız, tansiyon ve gerekiyorsa kan tahlilleri kontrollerde değerlendirilir.
- Yan etkiyi hekime bildirin. Doz ayarı, ilacın saatini değiştirmek ya da başka bir ilaca geçmek çoğu yan etkiyi çözer.
- İlacı kendiniz kesmeyin. Bazı ilaçların aniden kesilmesi yeni yakınmalara yol açabilir.
- Diğer ilaçları ve takviyeleri bildirin. Bitkisel ürünler ve takviyeler de ilaçlarla etkileşebilir.
Ne zaman hekiminizle hemen görüşmelisiniz?
- Duygudurumda belirgin kötüleşme, aşırı huzursuzluk, kendine zarar verme düşünceleri
- Göğüs ağrısı, çarpıntı, bayılma
- Hızlı kilo alımı ya da belirgin kilo kaybı
- Yüksek ateşle birlikte kas katılığı, bilinç bulanıklığı
- İstemsiz hareketler, boyunda ya da gözlerde kasılma
- Döküntü ya da alerjik reaksiyon
Acil durum: Çocuğunuzda yüksek ateşle birlikte kas katılığı, bilinç bulanıklığı, nefes darlığı, bayılma varsa, fazla miktarda ilaç aldıysa ya da kendine zarar vermekten veya ölmek istemekten söz ediyorsa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Psikiyatrik ilaçlar kilo aldırır mı?
İlaca göre değişir. Antipsikotiklerin bir kısmı belirgin iştah artışı ve kilo alımına yol açabilir; bazı antidepresanlar hafif kilo değişikliği yapabilir. Metilfenidat ise daha çok iştahı azaltır. Kilo ve boy düzenli ölçülmeli, kilo alımı belirginse hekimle konuşulmalıdır.
DEHB ilacı çocuğun boyunu kısaltır mı?
Uyarıcı ilaçlar bazı çocuklarda ilk yıllarda büyüme hızını hafifçe yavaşlatabilir; bu etki çoğu çocukta küçüktür. Bu nedenle tedavi sırasında boy ve kilo düzenli olarak izlenir. Belirgin bir yavaşlama olursa hekim tedaviyi yeniden değerlendirir.