Kısa cevap: Çocuk psikiyatrisine başvurmak ya da psikiyatrik ilaç kullanmak adli sicile (sabıka kaydına) işlenmez. Muayene, tanı ve reçete bilgileri sağlık kayıtlarında yer alır; bu kayıtlar özel nitelikli kişisel veridir ve kanunla korunur. Ehliyet, askerlik ya da bazı meslekler için istenen sağlık raporlarında kişinin o andaki sağlık durumu değerlendirilir; geçmiş tedaviler sorulabilir, ama çocuklukta alınan destek tek başına bir engel değildir. Tedavi edilmeyen sorunlar ise geleceği çoğu zaman tedaviden çok daha fazla etkiler.
Sağlık kaydı ile adli sicil aynı şey değildir
- Adli sicil (sabıka kaydı): Mahkeme kararlarını içerir. Hastaneye başvuru, tanı ya da ilaç kullanımı burada yer almaz.
- Sağlık kayıtları: Muayene, tanı, reçete ve tahlil bilgileridir. Hastane sistemlerinde ve e-Nabız'da bulunur. Bu bilgiler gizlidir ve yalnızca yasal olarak yetkili kişiler tarafından görülebilir.
Sağlık kayıtlarını kim görebilir?
- Hasta ve yasal temsilcisi: Çocuğun kayıtlarını ebeveyni, 18 yaşından sonra ise kişinin kendisi görebilir.
- Tedavi eden hekimler: Sağlık hizmeti sunmak amacıyla, mevzuatın izin verdiği ölçüde.
- İşveren, okul, komşu ya da akrabalar: Ailenin izni olmadan sağlık bilgilerine erişemez.
Sağlık verileri Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na göre "özel nitelikli kişisel veri"dir ve izinsiz paylaşılması yasaktır.
Ehliyet, askerlik ve meslekler
- Sürücü belgesi: Sağlık raporunda kişinin o andaki durumu değerlendirilir. Hekim gerekli görürse psikiyatri değerlendirmesi isteyebilir.
- Askerlik: Sağlık muayenesinde geçmiş sağlık bilgileri sorulabilir; değerlendirmeyi askeri sağlık kurulları yapar.
- Bazı meslekler: Pilotluk, silahlı görevler, bazı güvenlik meslekleri gibi alanlarda daha ayrıntılı sağlık değerlendirmeleri yapılır.
Bu değerlendirmelerde belirleyici olan, kişinin o andaki sağlık durumu ve işlevselliğidir. Çocuklukta alınan destek ya da kısa süreli ilaç kullanımı tek başına bir engel oluşturmaz. Ayrıntılar mevzuata göre değişebileceği için özel bir meslek planı varsa ilgili kurumun güncel sağlık şartlarına bakmak en doğrusudur.
Neden kayıt kaygısıyla başvuruyu ertelememeli?
- Tedavi edilmeyen DEHB, okul başarısızlığı, kazalar ve risk alma davranışlarıyla ilişkilidir.
- Tedavi edilmeyen depresyon ve kaygı, okulu bırakma, madde kullanımı ve kendine zarar verme riskini artırır.
- Erken destek alan çocukların çoğu, sağlıklı bir şekilde eğitimine ve meslek hayatına devam eder.
Ailelerin yapabilecekleri
- Kaygınızı hekimle konuşun. Kayıtların nasıl tutulduğunu ve kimlerin erişebildiğini sormak en doğal hakkınızdır.
- Gerekli bilgiyi siz paylaşın. Okulla ya da başka kurumlarla hangi bilgilerin paylaşılacağına siz karar verirsiniz.
- Belgeleri saklayın. Tedavinin ne zaman başlayıp bittiğini gösteren raporlar ileride işinize yarayabilir.
- Ergeninizle konuşun. Gizlilik konusunda kaygıları varsa, sağlık bilgilerinin korunduğunu bilmek tedaviye katılımını kolaylaştırır.
Ne zaman başvurmalısınız?
- Çocuğunuzun okul, aile ve arkadaşlık hayatı belirgin biçimde etkileniyorsa
- Belirtiler haftalardır ya da aylardır sürüyorsa
- Çocuğunuz kendine zarar vermekten söz ediyorsa (beklemeden)
Acil durum: Çocuğunuzun güvenliği tehlikedeyse, çocuk kendine zarar vermekten veya ölmek istemekten söz ediyorsa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Okul çocuğumun psikiyatriste gittiğini öğrenir mi?
Sağlık bilgileri gizlidir ve ailenin izni olmadan okulla paylaşılmaz. Ancak çocuğun okulda destek alabilmesi için (örneğin sınavda ek süre ya da özel eğitim desteği) aile, uygun gördüğü bilgileri ve raporları okulla ya da RAM ile kendisi paylaşabilir.
Başvurmayı ertelersek daha mı iyi olur?
Kayıt kaygısıyla başvuruyu ertelemek, çoğu zaman sorunun büyümesine yol açar. Tedavi edilmeyen dikkat, kaygı ve duygudurum sorunları okul başarısını, ilişkileri ve geleceği tedavinin kendisinden çok daha fazla etkileyebilir.