Kısa cevap: Otizmi kesin olarak gösteren tek bir test, kan tahlili ya da görüntüleme yöntemi yoktur. İnternette bulunan ya da ailelerin doldurduğu "otizm testleri" aslında tarama ölçekleridir; otizm riskini gösterir, tanı koymaz. Tanı, çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından ayrıntılı gelişim öyküsü alınarak ve çocuk gözlemlenerek konur; gerektiğinde standart değerlendirme araçları kullanılır. Bir tarama testinde risk çıktıysa ya da çocuğunuzun gelişimiyle ilgili endişeniz sürüyorsa, test sonucu ne olursa olsun bir uzmana başvurmak gerekir.
Tarama ile tanı arasındaki fark
Tarama testleri
- Kısa soru listeleridir; çoğunu aileler doldurur.
- Otizm açısından risk olup olmadığını gösterir.
- En bilinen örneklerden biri, 16-30 aylık çocuklar için kullanılan ve Türkçe geçerliği yapılmış M-CHAT ölçeğidir.
- Çocuk izlemlerinde aile hekimi ya da çocuk doktoru tarafından da uygulanabilir.
Tanı değerlendirmesi
- Çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından yapılır.
- Ayrıntılı gelişim öyküsü, çocuğun oyun ve etkileşim içinde gözlemlenmesi ve gerekirse standart değerlendirme araçlarını içerir.
- Otizmle karışabilecek durumlar (işitme kaybı, dil bozuklukları, genel gelişim geriliği) da değerlendirilir.
İnternetteki ücretsiz testler güvenilir mi?
- Geçerliliği gösterilmiş bir tarama ölçeği, yalnızca bir ilk adım olarak yararlı olabilir.
- Pek çok internet testinin bilimsel dayanağı yoktur.
- Yetişkinler için hazırlanmış testler çocuklar için uygun değildir.
- Testte risk çıkması otizm olduğu anlamına gelmez; düşük puan da otizmi dışlamaz.
- Test sonucu ne olursa olsun, endişeniz sürüyorsa değerlendirme yaptırın.
Değerlendirme nerede yapılır?
- Çocuk ve ergen psikiyatrisi polikliniği: Devlet hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri, üniversite hastaneleri ve özel kurumlar
- İlk başvuru: Aile hekiminiz ya da çocuk doktorunuz gelişim taraması yapıp sizi yönlendirebilir.
- Tanı sonrası: Özel eğitim desteği için ÇÖZGER raporu ve RAM değerlendirmesi süreçleri başlar.
Değerlendirmeye nasıl hazırlanmalı?
- Gelişim öyküsünü not edin. Oturma, yürüme, ilk kelime, ilk cümle ne zaman oldu?
- Endişelerinizi yazın. Ne zaman fark ettiniz, hangi durumlarda belirginleşiyor?
- Video çekin. Çocuğunuzun oyununu, adına seslenildiğinde ne yaptığını, iletişim kurma biçimini gösteren kısa videolar çok yararlıdır.
- Öğretmenin gözlemini alın. Kreş ya da okul öğretmeninin gözlemleri değerlendirmeye katkı sağlar.
- Önceki raporları getirin. İşitme testi, varsa önceki değerlendirmeler.
Ne zaman başvurmalısınız?
- 12 ayda adına dönmüyor, işaret etmiyor, el sallamıyorsa
- 18 ayda hiç anlamlı kelime kullanmıyorsa
- 24 ayda iki kelimeyi birleştirmiyorsa
- Kazanılmış becerilerde kayıp varsa (beklemeden)
- Bir tarama testinde risk çıktıysa
- İçinizde bir şeylerin yolunda olmadığı hissi sürüyorsa
Acil durum: Çocuğunuzun güvenliği tehlikedeyse ya da ani ve ciddi bir sağlık sorunu fark ederseniz beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
İnternetteki otizm testinden düşük puan aldı. İçim rahat olabilir mi?
Tarama testleri yararlı bir ilk adımdır ama her otizmli çocuğu yakalayamaz. Test sonucu düşük çıksa da çocuğunuzun gelişimiyle ilgili bir endişeniz sürüyorsa, özellikle konuşma gecikmesi, göz teması azlığı ya da beceri kaybı varsa, bir uzmana başvurun.
Otizm değerlendirmesi kaç yaşında yapılabilir?
Otizm belirtileri çoğu zaman 18-24 ay civarında belirginleşir ve bu yaşlarda güvenilir bir değerlendirme yapılabilir. Daha küçük yaşta da endişe varsa çocuk izlenir ve erken destek başlatılabilir. Değerlendirme her yaşta yapılabilir; okul çağında ya da ergenlikte fark edilen otizm de vardır.