Kısa cevap: Kaygılı bir çocuğa en iyi destek, duygusunu kabul edip onu korktuğu durumlardan uzak tutmak yerine küçük adımlarla bu durumlarla yüzleşmesine yardım etmektir. Sürekli güvence vermek ve kaçınmaya izin vermek kısa vadede rahatlatır, ama uzun vadede kaygıyı büyütür. Sakin, sabırlı ve tutarlı bir tutum, küçük cesaret adımlarını övmek ve günlük düzeni korumak işe yarar. Kaygı hayatı belirgin biçimde etkiliyorsa uzman desteği gerekir.
Kaygı neden kaçındıkça büyür?
Çocuk korktuğu bir durumdan kaçındığında rahatlar. Bu rahatlama, beynine "kaçmak işe yarıyor, o durum gerçekten tehlikeli" mesajını verir. Bir sonraki sefere kaygı daha da artar ve kaçınma alanı genişler. Kaygıyla baş etmenin yolu, çocuğun korktuğu durumda kalabildiğini ve kaygının kendiliğinden azaldığını deneyimlemesidir.
Neler yapabilirsiniz?
- Duyguyu kabul edin. "Korktuğunu görüyorum, bu gerçekten zor bir his."
- Cesaret verin. "Bunu yapabileceğine inanıyorum." Kabul ve cesaret birlikte verilmelidir.
- Küçük adımlar planlayın. Korkulan durumu en kolaydan en zora doğru basamaklara ayırın. Örneğin yalnız uyuyamayan bir çocuk için: önce ebeveyn yatağın yanında oturur, sonra kapının yanında, sonra kısa süre odadan çıkar.
- Her adımı övün. Sonucu değil çabayı fark edin: "Korkmana rağmen denedin."
- Güvenceyi sınırlayın. Aynı soruya defalarca cevap vermek yerine bir kez sakince cevaplayın, sonra "Bunu konuşmuştuk, sen ne düşünüyorsun?" deyin.
- Sakin bir örnek olun. Çocuklar ebeveynin kaygısını hızla fark eder. Kendi kaygınızı yönetmeniz çocuğa en güçlü örnektir.
- Bedeni sakinleştirmeyi öğretin. Yavaş ve derin nefes alma, kas gevşetme gibi basit teknikleri sakin anlarda birlikte çalışın.
- Düzeni koruyun. Yeterli uyku, düzenli öğünler, hareket ve sınırlı ekran süresi kaygıyı azaltır.
Kaçınılması gerekenler
- Çocuğu korktuğu her durumdan uzak tutmak
- "Korkacak bir şey yok", "Büyüdün artık" gibi duyguyu küçümseyen cümleler
- Çocuğu hazırlıksız biçimde korktuğu duruma zorlamak
- Kaygısı nedeniyle cezalandırmak ya da alay etmek
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
- Kaygı birkaç haftadır sürüyor ve evde uyguladıklarınız işe yaramıyorsa
- Çocuk okula, arkadaşlarına, etkinliklere giderek daha az katılıyorsa
- Kaygı uykuyu ve aile düzenini belirgin biçimde bozuyorsa
- Çocuk umutsuzluk dile getiriyor ya da kendine zarar vermekten söz ediyorsa
Çocukluk çağı kaygı bozukluklarında en etkili yöntem, çocuğun ve ailenin birlikte katıldığı bilişsel davranışçı terapidir. Gerekli görülen durumlarda ilaç tedavisi de değerlendirilebilir.
Acil durum: Çocuğunuz kendine zarar vermekten ya da ölmek istemekten söz ediyorsa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Çocuğum korkuyorsa onu o durumdan uzak tutmalı mıyım?
Kısa vadede rahatlatsa da korkulan durumdan sürekli uzak tutmak kaygıyı uzun vadede büyütür. Daha etkili olan, çocuğu korktuğu duruma küçük, hazırlanmış ve başarabileceği adımlarla yaklaştırmaktır.
Çocuğuma "korkacak bir şey yok" demek işe yarar mı?
Genellikle yaramaz; çocuk anlaşılmadığını hissedebilir. "Korktuğunu görüyorum, bu zor. Ama bunu yapabileceğini biliyorum" gibi hem duyguyu kabul eden hem cesaret veren cümleler daha etkilidir.