Kısa cevap: Çocuklarda tekrarlayan karın ve baş ağrıları sık görülür ve çoğunda ciddi bir hastalık bulunmaz. Kaygı, stres, okul baskısı, ayrılık kaygısı ya da aile içi gerginlikler bedende ağrı olarak ortaya çıkabilir; çocuk bu ağrıyı gerçekten hisseder, numara yapmaz. Yine de ilk adım her zaman çocuk doktoru muayenesidir: tıbbi bir neden dışlanmadan ağrıyı psikolojik saymayın. Ağrılar okul günlerinde, sabahları ya da belirli durumlardan önce artıyorsa ve tıbbi bir neden bulunmadıysa altta yatan kaygıyı ele almak ağrıları da azaltır.
Önce çocuk doktoru
Aşağıdaki işaretlerden biri varsa ağrının psikolojik olduğunu düşünmeden önce mutlaka çocuk doktoruna başvurun:
- Çocuğu geceleri uykudan uyandıran ağrı
- Kilo kaybı, büyümede yavaşlama, iştahsızlık
- Ateş, tekrarlayan kusma, ishal ya da dışkıda kan
- Ağrının hep aynı noktada ve göbekten uzakta olması
- Sabahları kusmayla birlikte giden ya da giderek şiddetlenen baş ağrısı
- Baş ağrısıyla birlikte görme bozukluğu, denge kaybı, güçsüzlük
- Ailede bağırsak hastalığı ya da çölyak gibi hastalıklar
Psikolojik etkenleri düşündüren durumlar
Tıbbi bir neden bulunmadıysa şu durumlar kaygı ya da stresle ilişkiyi düşündürür:
- Ağrının okul günlerinde, özellikle sabahları artması, hafta sonu ve tatillerde azalması
- Sınav, sunum ya da ayrılık gibi belirli durumlardan önce ortaya çıkması
- Ağrıyla birlikte endişe, gerginlik, uyku sorunları
- Yakın zamanda yaşanan bir değişiklik: taşınma, kardeş doğumu, boşanma, akran sorunları
- Mükemmeliyetçi, kaygılı ya da duygularını sözle ifade etmekte zorlanan bir mizaç
Evde neler yapabilirsiniz?
- Ağrıyı ciddiye alın ama büyütmeyin. "Canının yandığını biliyorum, biraz dinlenelim, sonra devam edelim" gibi sakin bir tutum işe yarar.
- Ağrı günlüğü tutun. Ağrının saatini, ne kadar sürdüğünü ve öncesinde ne olduğunu not edin; örüntüyü görmek çok yardımcıdır.
- Günlük yaşamı sürdürün. Ağrı nedeniyle okul ve etkinlikleri sık sık bırakmak kaygıyı besler.
- Ağrıyı ödüllendirmeyin. Ağrılı günlerde ekran başında geçen, ayrıcalıklı bir gün yerine sakin ve sıradan bir gün geçirin.
- Rahatlama yöntemleri öğretin. Yavaş ve derin nefes alma, karna sıcak uygulama, kısa bir dinlenme.
- Duyguları konuşun. "Karnın ağrıdığında aklından neler geçiyor?" gibi sorularla kaygıyı sözcüklere dökmesine yardım edin.
- Düzenli uyku, beslenme ve hareketi destekleyin.
Ne zaman çocuk ve ergen psikiyatristine başvurmalısınız?
- Tıbbi neden bulunmadığı hâlde ağrılar haftalardır sürüyor ve sıklaşıyorsa
- Ağrılar nedeniyle çocuk okula düzenli gidemiyorsa
- Ağrıların yanında yoğun kaygı, üzüntü, uyku sorunları varsa
- Çocuk ağrı nedeniyle arkadaşlarından ve etkinliklerden uzaklaşıyorsa
Acil durum: Çok şiddetli ve geçmeyen karın ağrısı, yeşil ya da kanlı kusma, ani ve çok şiddetli baş ağrısı, bilinç bulanıklığı varsa ya da çocuğunuz kendine zarar vermekten veya ölmek istemekten söz ediyorsa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Çocuğum ağrı numarası mı yapıyor?
Hayır. Stresle ilişkili ağrılar hayal ürünü değildir; çocuk ağrıyı gerçekten hisseder. Beden ve duygular birbirine sıkı sıkıya bağlıdır; kaygı ve stres sindirim sistemini ve kas gerginliğini doğrudan etkiler. Çocuğa "numara yapıyorsun" demek hem yanlıştır hem de duygularını paylaşmasını zorlaştırır.
Ağrısı olduğunda okula göndermeli miyim?
Çocuk doktoru tıbbi bir sorun bulmadıysa, ağrı olsa bile okula gitmeye devam etmesi genellikle önerilir. Evde kalmak kısa vadede rahatlatsa da kaygıyı ve okuldan kaçınmayı zamanla artırabilir. Okulla iş birliği yaparak ağrı olduğunda kısa bir dinlenme alanı ayarlamak işe yarayabilir.