Kısa cevap: Bugün için otizmi tamamen ortadan kaldıran bir tedavi yoktur. Kök hücre uygulamaları, şelasyon ("ağır metal temizliği"), hiperbarik oksijen, yüksek doz vitamin kürleri ve çeşitli "detoks" yöntemlerinin otizmde etkinliği kanıtlanmamıştır; bazıları ciddi sağlık riskleri taşır ve ailelere büyük maddi yük getirir. Otizmde yararı araştırmalarla gösterilmiş yaklaşımlar ise ABA ve Floortime gibi özel eğitim programları, ergoterapi ve duyu bütünleme ile gerekli durumlarda dil ve konuşma terapisidir. Eşlik eden sorunlarda hekim kontrolünde ilaç tedavisi de kullanılabilir. "Kesin tedavi" vaat eden her yöntemi çocuğunuzu izleyen hekimle konuşmadan uygulamayın.
Etkinliği kanıtlanmamış ya da riskli yöntemler
Kök hücre uygulamaları
Otizmde etkinliği ve güvenliği kanıtlanmamıştır. Yalnızca resmî olarak onaylanmış bilimsel araştırmalar kapsamında, sıkı denetim altında uygulanabilir. Araştırma dışında, yüksek ücretlerle sunulan uygulamalar enfeksiyon ve diğer ciddi komplikasyon riskleri taşır.
Şelasyon ("ağır metal temizliği")
Otizmde yararı gösterilmemiştir. Ciddi yan etkileri vardır ve ölümle sonuçlanan vakalar bildirilmiştir.
Hiperbarik oksijen
Otizmde etkinliği gösterilmemiştir.
Yüksek doz vitamin ve takviye kürleri
Bir eksiklik yoksa otizm belirtilerini düzelttiğine dair kanıt yoktur. Yüksek dozlar zehirlenmeye yol açabilir.
Kısıtlayıcı diyetler
Glutensiz-kazeinsiz diyet gibi diyetlerin otizmin temel belirtilerini düzelttiği gösterilmemiştir. Seçici yiyen çocuklarda beslenme eksikliği riskini artırabilir.
"Detoks" ve ağartıcı içerikli ürünler
İnternette satılan bazı "temizleme" ürünleri ciddi zehirlenmelere yol açabilir. Bu ürünler kesinlikle kullanılmamalıdır.
"Mucize tedavi" iddialarını nasıl değerlendirmeli?
Bir yöntemi değerlendirirken şu sorulara dikkat edin:
- "Kesin tedavi", "tamamen iyileştirir" gibi ifadeler kullanılıyor mu?
- Kanıt olarak yalnızca aile yorumları ve önce-sonra videoları mı gösteriliyor?
- Bilimsel dergilerde yayımlanmış, kontrollü araştırmalar var mı?
- Çok yüksek ücret, peşin ödeme ya da yurt dışında uygulama isteniyor mu?
- Çocuğunuzun mevcut eğitimini ya da tedavisini bırakmanız isteniyor mu?
- Tek bir yöntemin her çocuğa uyduğu iddia ediliyor mu?
Bu soruların birine bile "evet" diyorsanız, karar vermeden önce çocuğunuzu izleyen hekimle konuşun.
Etkisi gösterilmiş yaklaşımlar
- Özel eğitim programları: ABA ve Floortime gibi
- Ergoterapi ve duyu bütünleme
- Dil ve konuşma terapisi (gerekli durumlarda)
- Ebeveyn eğitimi: Ailelerin evde uygulayabileceği yöntemler
- Eşlik eden sorunların tedavisi: Uyku, dikkat, kaygı, şiddetli sinirlilik ve epilepsi gibi durumlarda hekim kontrolünde ilaç tedavisi
Bu yöntemler otizmi ortadan kaldırmaz, ama çocuğun iletişim, öğrenme ve günlük yaşam becerilerinde belirgin ilerleme sağlar.
Ne zaman hekiminizle konuşmalısınız?
- Yeni bir yöntem, diyet ya da takviye denemeyi düşünüyorsanız
- Çocuğunuza reçetesiz bir ürün verdiyseniz ve yeni belirtiler ortaya çıktıysa
- Eğitim ve tedavinin yeterli olmadığını düşünüyorsanız
Acil durum: Çocuğunuz bir ürün ya da takviye aldıktan sonra kusma, bilinç bulanıklığı, nefes darlığı ya da nöbet geçiriyorsa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Glutensiz ve kazeinsiz diyet otizme iyi gelir mi?
Araştırmalar bu diyetlerin otizmin temel belirtilerini düzelttiğini göstermemiştir. Çölyak hastalığı ya da gerçek bir gıda alerjisi varsa diyet gereklidir. Seçici yeme sorunu olan otizmli çocuklarda gereksiz kısıtlamalar beslenme eksikliklerine yol açabileceği için diyet değişiklikleri hekim ve diyetisyen eşliğinde yapılmalıdır.
Haberlerde 'otizm tedavisi bulundu' diyor. Doğru mu?
Bu tür haberler çoğu zaman erken aşamadaki, küçük ya da hayvanlar üzerinde yapılmış araştırmalara dayanır. Bugün için otizmi tamamen ortadan kaldıran bir tedavi yoktur. Yeni bir yöntem hakkında karar vermeden önce çocuğunuzu izleyen hekimle konuşun.