Kısa cevap: Kâbus ve gece terörü farklı durumlardır. Kâbus, gecenin ikinci yarısında görülen korkutucu bir rüyadır; çocuk uyanır, ebeveyni tanır, rüyayı hatırlar ve teselli edilmek ister. Gece terörü ise genellikle uykuya daldıktan sonraki ilk birkaç saatte olur; çocuk çığlık atar, gözleri açık olabilir, terler ve kalbi hızlanır, ama aslında uyanık değildir, teselliye tepki vermez ve sabah hatırlamaz. Her ikisi de okul öncesi ve okul çağında sık görülür ve çoğu zaman büyüdükçe azalır. Sık, şiddetli olduklarında, yaralanma riski taşıdıklarında ya da gündüz yaşamını etkilediklerinde bir uzmana danışmak gerekir.
Kâbus ile gece terörü arasındaki fark
| Kâbus | Gece terörü | |
|---|---|---|
| Zamanı | Gecenin ikinci yarısı, sabaha karşı | Uykunun ilk birkaç saati |
| Çocuk uyanık mı? | Uyanır, sizi tanır | Uyanık değildir, sizi tanımayabilir |
| Teselli | Sarılmak ve konuşmak rahatlatır | Teselliye tepki vermez |
| Ertesi gün | Rüyayı hatırlar | Hiçbir şey hatırlamaz |
| Yeniden uyuma | Korkudan zorlanabilir | Hızla yeniden uykuya döner |
Kâbus gördüğünde ne yapmalı?
- Hemen yanına gidin ve sakinleştirin. Sarılın, rüyanın gerçek olmadığını ve güvende olduğunu söyleyin.
- Gece uzun konuşmayın. Rüyayı ayrıntılı anlatmak isterse ertesi gün gündüz konuşabilirsiniz.
- Kendi yatağında uyumasına yardım edin. Kısa bir süre yanında kalabilir, gece lambası açabilirsiniz.
- Gündüz rüyayı yeniden yazın. Çocuktan kâbusun sonunu değiştirip olumlu bir sonla resmetmesini ya da anlatmasını isteyin.
- Korkutucu içerikleri sınırlayın. Yatmadan önce korku filmi, şiddet içeren oyun ve haberlerden uzak durun.
Gece terörü sırasında ne yapmalı?
- Uyandırmaya çalışmayın. Bu, çocuğu daha çok huzursuz edebilir.
- Güvenliği sağlayın. Yataktan düşmemesi, bir yere çarpmaması için yanında durun.
- Sakin kalın ve bekleyin. Nöbet genellikle birkaç dakikada geçer ve çocuk uyumaya devam eder.
- Ertesi gün konuyu açmayın. Çocuk hatırlamaz; anlatmak onu gereksiz yere kaygılandırabilir.
- Uyku süresini artırın. Yetersiz uyku gece terörünün en sık tetikleyicisidir; daha erken yatmak çoğu zaman sıklığı azaltır.
- Düzenli bir saatte oluyorsa planlı uyandırma bazı çocuklarda işe yarayabilir: Nöbetin genellikle olduğu saatten 15-30 dakika önce çocuğu hafifçe uyandırıp yeniden uyumasına izin vermek. Bunu bir uzmanla konuşarak uygulamak daha iyidir.
Uyurgezerlik
Gece terörüyle benzer zamanlarda görülen uyurgezerlik de çocuklarda sık görülür. Kapı ve pencerelerin kilitli olması, merdivenlerin önüne engel konması ve keskin eşyaların kaldırılması gibi güvenlik önlemleri önemlidir.
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
- Gece terörü ya da uyurgezerlik çok sık oluyor veya yaralanma riski taşıyorsa
- Kâbuslar neredeyse her gece oluyor ve çocuk yatmaktan korkuyorsa
- Kâbuslar korkutucu bir olay sonrasında başladıysa ya da olayın tekrarı gibiyse
- Çocuk gün içinde aşırı uykulu, gergin ya da kaygılıysa
- Horlama, nefes durması ya da uykuda tekrarlayan, kasılma gibi hareketler varsa (önce çocuk doktoruna)
- Nöbetler ergenlikte de sürüyor ya da yeni başladıysa
Acil durum: Çocuğunuz uykuda ciddi biçimde yaralandıysa, nöbet geçiriyor gibi görünüyorsa ya da güvenliği tehlikedeyse beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Gece terörü yaşayan çocuğu uyandırmalı mıyım?
Hayır. Uyandırmaya çalışmak çoğu zaman çocuğu daha çok huzursuz eder ve nöbeti uzatabilir. Çocuğun güvende olduğundan emin olup sakin bir şekilde yanında beklemek yeterlidir; nöbet genellikle birkaç dakika içinde kendiliğinden geçer.
Gece terörü psikolojik bir sorun işareti mi?
Çoğu zaman hayır. Gece terörü küçük çocuklarda sık görülen ve genellikle büyüdükçe kendiliğinden geçen bir uyku olayıdır. Uykusuzluk, ateşli hastalık ve düzensiz uyku nöbetleri artırabilir.