Kısa cevap: Seçici yeme, özellikle 2-6 yaş arasında çok sık görülür ve çoğu çocukta büyüme ve gelişim olağan seyrederken zamanla azalır. Bu dönemde büyüme hızı yavaşladığı için iştahın azalması da olağandır. Yemek konusunda baskı yapmak, zorlamak, ödül ya da ceza kullanmak sorunu çoğu zaman artırır. Ebeveynin görevi ne ve ne zaman yeneceğini belirlemek, çocuğun görevi ise ne kadar yiyeceğine karar vermektir. Kilo kaybı, büyümede duraklama, çok az sayıda yiyecekle sınırlı beslenme ya da yemek sırasında yoğun korku varsa bir uzmana danışmak gerekir.
Olağan seçicilik mi, sorun mu?
Çoğu zaman olağan:
- Büyüme ve kilo alımı çocuk doktorunun takibinde olağan
- Her besin grubundan birkaç yiyecek kabul ediyor
- Yeni yiyecekleri zamanla, isteksiz de olsa deneyebiliyor
- Yemekten sonra enerjik ve keyifli
Değerlendirme gerektirebilir:
- Kilo kaybı ya da büyüme eğrisinde duraklama
- Kabul ettiği yiyecek sayısı çok az (örneğin 15-20'nin altında) ve giderek azalıyor
- Bütün bir besin grubunu tamamen reddediyor
- Belirli doku, renk ya da kokulara karşı yoğun tepki, öğürme
- Boğulma ya da kusma korkusuyla yemek yememe
- Yemek nedeniyle okul, arkadaşlık ve aile hayatı belirgin biçimde etkileniyor
Yemek savaşını bitirmek için ne yapılabilir?
- Görev paylaşımı yapın. Siz ne, ne zaman ve nerede yeneceğini belirleyin; ne kadar yiyeceğine çocuk karar versin.
- Düzenli öğün ve ara öğün saatleri koyun. Gün içinde sürekli atıştırma ve sütle doyma, öğünlerdeki iştahı azaltır.
- Her tabakta kabul ettiği bir yiyecek bulunsun. Yanına küçük bir miktar yeni ya da az sevilen yiyecek koyun.
- Baskı yapmayın. "Bir kaşık daha", zorla yedirme, pazarlık ve tehdit yemeği bir savaş alanına çevirir.
- Tatlıyı ödül yapmayın. "Yemeğini bitirirsen tatlı" demek sebzeyi daha az, tatlıyı daha çok sevilir hâle getirir.
- Birlikte ve ekransız yiyin. Çocuklar yetişkinlerin yediğini görerek yeni yiyecekleri daha kolay dener.
- Mutfağa katın. Alışverişte seçmek, yıkamak, karıştırmak çocuğun yiyeceğe ilgisini artırır.
- Yemeği 20-30 dakikayla sınırlayın. Yemezse sakince kaldırın, bir sonraki öğüne kadar ek bir şey vermeyin.
Ergenlik döneminde dikkat
Ergenlerde yeni başlayan belirgin yemek kısıtlama, hızlı kilo kaybı, kilo ve beden hakkında yoğun kaygı, yemekten sonra hemen tuvalete gitme ya da aşırı egzersiz, seçici yemeden farklı bir durumu, yeme bozukluğunu düşündürebilir. Bu durumda beklemeden bir uzmana başvurmak gerekir.
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
- Kilo kaybı ya da büyümede duraklama varsa (önce çocuk doktoruna)
- Kabul edilen yiyecek sayısı çok az ve giderek azalıyorsa
- Çocuk yemek sırasında yoğun korku, öğürme ya da boğulma kaygısı yaşıyorsa
- Yemek zamanları her gün büyük çatışmalara dönüşüyorsa
- Ergen kilo ve beden konusunda aşırı kaygılıysa, yemeği kısıtlıyorsa
Acil durum: Çocuğunuzda hızlı kilo kaybıyla birlikte baygınlık, aşırı halsizlik ya da sıvı alamama varsa veya çocuk kendine zarar vermekten söz ediyorsa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Yemek yesin diye tablet ya da çizgi film açmak doğru mu?
Kısa vadede çocuğun daha fazla yemesini sağlayabilir, ama çocuk açlık ve tokluk sinyallerini fark etmeyi öğrenemez ve ekransız yemek zamanla daha da zorlaşır. Yemekte ekranı kademeli olarak kaldırmak önerilir.
Çocuğum yeni bir yiyeceği kaç kez denemeli?
Çocukların yeni bir yiyeceği kabul etmesi için çoğu zaman 10-15 kez karşılaşması gerekir. Bu karşılaşmalar baskısız olmalı; yiyeceğin tabakta bulunması, dokunmak ya da koklamak da birer adımdır.