Kısa cevap: Özgüven, çocuğun kendini değerli ve yeterli hissetmesidir; abartılı övgüyle değil, başarabileceği deneyimler yaşamasıyla gelişir. Çabayı fark etmek, yaşına uygun sorumluluklar vermek, hata yapmasına izin vermek, karşılaştırmamak ve koşulsuz sevgi göstermek özgüveni destekler. Çocuk sürekli kendini küçük görüyor, yeni şeylerden kaçınıyor ve bu durum mutsuzluk, kaygı ya da zorbalıkla birlikteyse uzman desteği gerekebilir.
Özgüveni düşük çocuğun işaretleri
- Sık sık "yapamam", "ben aptalım", "hiçbir şeyi beceremiyorum" demek
- Yeni şeyler denemekten kaçınmak
- Hata yapınca aşırı üzülmek ya da hemen pes etmek
- Övgüyü kabul etmekte zorlanmak
- Başkalarıyla sürekli kendini kıyaslamak
- Arkadaş edinmekte zorlanmak, grupta geri planda kalmak
Özgüveni destekleyen tutumlar
- Çabayı övün. "Çok çalıştın" ya da "Vazgeçmedin" demek, "Çok zekisin" demekten daha etkilidir.
- Somut olun. "Kardeşine yardım ettin, bu çok düşünceliydi."
- Yaşına uygun sorumluluklar verin. Sofrayı kurmak, çantasını hazırlamak, bitkiyi sulamak.
- Hata yapmasına izin verin. Hatalar öğrenmenin parçasıdır. "Bir dahaki sefere nasıl yapabilirsin?" diye sorun.
- Karşılaştırmayın. Kardeşleriyle ya da arkadaşlarıyla karşılaştırmak özgüveni zedeler.
- Güçlü yönlerini keşfedin. Spor, müzik, resim, doğa, bir hobi; başarılı hissettiği bir alan bulun.
- Koşulsuz sevgi gösterin. Sevginizin başarıya bağlı olmadığını hissettirin.
- Olumsuz iç sesini fark edin. "Ben aptalım" dediğinde "Bu soru zordu, ama sen aptal değilsin" diye karşılık verin.
- Kendinize nasıl konuştuğunuza dikkat edin. Çocuklar ebeveynin kendine nasıl davrandığını örnek alır.
Kaçınılması gerekenler
- Abartılı ve gerçekçi olmayan övgüler
- Her işini çocuğun yerine yapmak
- Alay etmek, küçümsemek, başkalarının önünde eleştirmek
- Sadece başarıyı, notları ve sonucu konuşmak
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
- Çocuk sürekli kendini küçük görüyor ve bu haftalardır sürüyorsa
- Özgüven sorunu içe kapanma, mutsuzluk, kaygı ile birlikteyse
- Çocuk akran zorbalığına uğruyorsa
- Öğrenme güçlüğü ya da dikkat sorunu nedeniyle sürekli başarısızlık yaşıyorsa
- Çocuk umutsuzluk dile getiriyor ya da kendine zarar vermekten söz ediyorsa
Acil durum: Çocuğunuz kendine zarar vermekten, ölmek istemekten söz ediyorsa ya da güvenliği tehlikedeyse 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Çocuğumu sürekli övmek özgüvenini artırır mı?
Genel ve abartılı övgüler ("Sen dünyanın en zekisisin") çoğu zaman işe yaramaz. Çabayı ve somut davranışı fark eden övgüler ("Bu soruyla çok uğraştın") özgüveni daha çok destekler.
Çocuğumun yapamadığı işleri ben yapmalı mıyım?
Her zaman değil. Yaşına uygun görevleri kendisinin yapmasına izin vermek ve gerektiğinde yalnızca yardım etmek, "yapabilirim" duygusunu güçlendirir.