Kısa cevap: Panik atak, birdenbire başlayan ve birkaç dakika içinde en yüksek noktaya ulaşan yoğun bir korku nöbetidir. Çarpıntı, nefes darlığı, göğüste sıkışma, titreme, baş dönmesi ve "öleceğim" ya da "kontrolümü kaybedeceğim" korkusu sık görülür. Atak çok korkutucudur ama kendi başına bedene zarar vermez ve genellikle dakikalar içinde geçer. İlk atakta bedensel bir nedeni dışlamak için hekime başvurulmalı; ataklar tekrarlıyorsa bir çocuk ve ergen psikiyatristine danışılmalıdır.
Panik atak belirtileri
- Ani çarpıntı, kalbin hızla atması
- Nefes darlığı, boğulma hissi
- Göğüste sıkışma ya da ağrı
- Titreme, terleme, üşüme ya da ateş basması
- Baş dönmesi, bayılacak gibi olma
- Bulantı, karın ağrısı
- Ellerde, yüzde uyuşma ya da karıncalanma
- Kendini ya da çevresini gerçek dışı hissetme
- Öleceği, kontrolünü kaybedeceği ya da "çıldıracağı" korkusu
Ergenler çoğu zaman bir kalp krizi geçirdiklerini düşünür ve acile başvurur.
Atak sırasında ne yapmalı?
- Sakin kalın ve yanında durun. "Bu bir panik atak. Geçecek. Yanındayım."
- Nefesine eşlik edin. Burundan yavaşça nefes alıp ağızdan daha da yavaş vermesine birlikte eşlik edin.
- Duyulara odaklanmasına yardım edin. "Etrafında gördüğün beş şeyi söyle" gibi basit yönlendirmeler dikkati şimdiye çeker.
- Az ve sakin konuşun. Uzun açıklamalar ya da "sakin ol" demek işe yaramaz.
- Geçmesini bekleyin. Atak genellikle 10-20 dakika içinde azalır.
Atakların ardından
- İlk atakta hekime başvurun. Kalp, solunum, tiroid gibi bedensel nedenlerin ve madde ya da enerji içeceği kullanımının dışlanması gerekir.
- Kaçınmayı fark edin. Ergen atak yaşadığı yerlerden (okul, servis, kalabalık) kaçınmaya başlarsa, bu kaçınma zamanla genişleyebilir.
- Tetikleyicileri azaltın. Uykusuzluk, yoğun kafein ve enerji içecekleri, sınav stresi atakları kolaylaştırabilir.
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
- Ataklar tekrarlıyorsa
- Genç bir sonraki ataktan sürekli korkuyorsa
- Atak korkusu nedeniyle okula, servise, kalabalık yerlere gitmekten kaçınıyorsa
- Ataklara içe kapanma, umutsuzluk ya da kendine zarar verme düşünceleri eşlik ediyorsa
Panik bozukluğunda en etkili yöntem bilişsel davranışçı terapidir. Gerekli görülen durumlarda ilaç tedavisi de değerlendirilir.
Acil durum: Belirtiler bilinç kaybı, şiddetli göğüs ağrısı gibi farklı bir biçimdeyse ya da genç kendine zarar vermekten söz ediyorsa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Panik atak tehlikeli mi?
Panik atak çok korkutucu olsa da kendi başına bedene zarar vermez ve genellikle dakikalar içinde geçer. Ancak ilk kez yaşandığında ya da belirtiler farklı olduğunda bedensel bir nedeni dışlamak için mutlaka bir hekime başvurulmalıdır.
Panik atak geçiren gence "sakin ol" demek işe yarar mı?
Genellikle yaramaz. Bunun yerine yanında sakince durmak, yavaş nefes almasına eşlik etmek ve "Bu bir panik atak, geçecek, yanındayım" demek daha etkilidir.