Kısa cevap: Ergenlikte ders çalışma isteğinin dönem dönem azalması sık görülür; yorgunluk, uyku düzensizliği, telefon ve oyun, sınav baskısı ve dersleri anlamsız bulma en sık nedenlerdir. Ancak uzun süren ve belirgin bir isteksizlik bazen dikkat eksikliği, öğrenme güçlüğü, depresyon ya da kaygı gibi bir sorunun işareti olabilir. Baskı, sürekli öğüt ve kıyaslama genellikle isteği daha da azaltır. Gencin sorumluluk almasına fırsat veren, ulaşılabilir hedefler koyan ve isteksizliğin nedenini anlamaya çalışan bir yaklaşım daha etkilidir.
İsteksizliğin olası nedenleri
- Uyku eksikliği: Ergenlerin çoğu ihtiyacından az uyur; yorgun beyin çalışmaktan kaçar.
- Telefon, oyun ve sosyal medya: Hızlı ödül veren etkinlikler dersi daha sıkıcı gösterir.
- Sınav baskısı: LGS ve YKS gibi sınavlar, aşırı baskı altında isteği tüketebilir.
- Başarısızlık korkusu: "Nasılsa yapamam" düşüncesi denemekten kaçınmaya yol açar.
- Anlamını kaybetme: Derslerin hayatıyla ilgisi olmadığını düşünme.
- Dikkat eksikliği ve öğrenme güçlüğü: Fark edilmemiş güçlükler çalışmayı yorucu hâle getirir.
- Depresyon ve kaygı: İlgi kaybı, enerji azlığı ve odaklanma güçlüğü.
- Ailedeki çatışmalar: Ders, ebeveynle bir güç savaşına dönüşmüş olabilir.
Ebeveyn ne yapabilir?
- Kıyaslamayın, sürekli öğüt vermeyin. "Kuzenin senin yaşında..." gibi cümleler isteği azaltır.
- Nedenini merakla sorun. "Seni en çok ne zorluyor?" sorusu suçlamadan daha çok şey ortaya çıkarır.
- Küçük ve ulaşılabilir hedefler koyun. "Bütün gün çalış" yerine "Akşam 45 dakika matematik" gibi.
- Çalışma ortamını düzenleyin. Telefon ders saatlerinde başka bir odada, masa düzenli, belirli bir çalışma saati.
- Gencin söz hakkını artırın. Ne zaman ve nasıl çalışacağına onunla birlikte karar verin.
- Çabayı fark edin. Sonuçtan çok düzenli çalışmayı takdir edin.
- Uykuyu ve dinlenmeyi koruyun. Spor, hobi ve arkadaşlara da zaman kalsın.
- Gelecekle bağ kurun. İlgi alanları ve hedefleriyle dersler arasında bağlantı kurmasına yardım edin.
İsteksizlik ne zaman bir sorunun işareti olabilir?
- Uzun süredir devam eden ve belirgin biçimde artan isteksizlik
- Eskiden sevdiği etkinliklere de ilgisini kaybetme
- Sürekli yorgunluk, uyku ve iştah değişiklikleri
- Çalışmasına rağmen anlamakta ve hatırlamakta zorlanma
- Dikkatini toplayamama, ödevleri yarım bırakma (çocukluktan beri süren)
- Sınav yaklaştıkça yoğun kaygı, karın ağrısı, uykusuzluk
- Okula gitmek istememe
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
- İsteksizliğe çökkün duygudurum, içe kapanma ya da umutsuzluk eşlik ediyorsa
- Dikkat ya da öğrenme güçlüğünden şüpheleniyorsanız
- Okul başarısı belirgin biçimde ve hızla düştüyse
- Sınav kaygısı günlük hayatı etkiliyorsa
- Genç okulu bırakmaktan söz ediyorsa
- Kendine zarar verme ya da ölüm düşüncelerinden söz ediyorsa
Acil durum: Gencin güvenliği tehlikedeyse, kendine zarar vermekten veya ölmek istemekten söz ediyorsa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Telefonunu alırsam ders çalışır mı?
Telefonu tamamen almak kısa sürede sessizlik sağlayabilir, ama çoğu zaman çalışma isteğini artırmaz; öfke ve çatışmayı artırabilir. Ders saatlerinde telefonun başka bir odada durması gibi net ve birlikte belirlenmiş kurallar daha etkilidir.
Dershane ya da özel ders çözüm olur mu?
Belirli bir konuda eksiği olan ve çalışma isteği olan bir genç için yararlı olabilir. Ancak isteksizliğin arkasında dikkat sorunu, depresyon, kaygı ya da aşırı yorgunluk varsa ek ders saatleri sorunu çözmez, hatta artırabilir. Önce isteksizliğin nedenini anlamak gerekir.