Kısa cevap: Ergenlik, arkadaşlıkların en önemli hâle geldiği dönemdir; bu nedenle arkadaş edinememek gençler için derin bir yalnızlık ve üzüntü kaynağı olabilir. En sık nedenler arasında utangaçlık ve sosyal kaygı, okul ya da şehir değişikliği, akran zorbalığı, sosyal becerilerde güçlük, depresyon ve otizm spektrumunda yer alma sayılabilir. Ebeveynin yapabileceği en önemli şey; gencin duygusunu küçümsemeden dinlemek, ilgi alanlarına uygun ortamlar yaratmak ve sorunun arkasında başka bir zorluk olup olmadığına bakmaktır. Yalnızlık; içe kapanma, okul reddi ya da umutsuzlukla birlikteyse bir uzmana başvurmak gerekir.
Olası nedenler
- Utangaçlık ve sosyal kaygı: Genç arkadaş edinmek ister ama yargılanma ve reddedilme korkusu onu durdurur.
- Okul ya da şehir değişikliği: Var olan arkadaş grupları içine girmek zor olabilir.
- Akran zorbalığı ya da dışlanma
- Sosyal becerilerde güçlük: Sohbet başlatmak, sürdürmek, şakaları ve sosyal ipuçlarını anlamak.
- Farklı ilgi alanları: Sınıftaki yaşıtlarıyla ortak ilgi bulamamak.
- Depresyon: İlgi kaybı ve enerji azlığı sosyal ilişkilerden çekilmeye yol açar.
- DEHB: Dürtüsellik ve sırasını beklemekte güçlük akran ilişkilerini zorlayabilir.
- Otizm spektrumu: Arkadaşlık isteği olsa da karşılıklı ilişkiyi kurmak ve sürdürmek zor olabilir.
- Yoğun ekran kullanımı: Yüz yüze sosyal deneyimlerin azalması.
Ebeveyn ne yapabilir?
- Dinleyin, küçümsemeyin. "Boş ver, arkadaş önemli değil" yerine "Bu seni gerçekten üzüyor" demek gencin açılmasını kolaylaştırır.
- Ne olduğunu anlamaya çalışın. Okulda ne yaşadığını, kimlerle vakit geçirdiğini, onu neyin zorladığını merakla sorun.
- İlgi alanına uygun ortamlar bulun. Spor takımı, müzik, tiyatro, robotik, satranç, gönüllülük gibi düzenli ve yapılandırılmış etkinlikler ortak ilgiyle arkadaşlık kurmayı kolaylaştırır.
- Küçük adımları destekleyin. Bir arkadaşı eve davet etmek, kısa bir buluşma planlamak gibi.
- Sosyal becerileri birlikte konuşun. Sohbet başlatma, ortak konu bulma gibi konularda, öğüt vermeden, birlikte fikir üretin.
- Okulla iş birliği yapın. Öğretmen ve rehber öğretmen sınıf içindeki ilişkiler hakkında bilgi verebilir ve destek olabilir.
- Ailedeki bağı güçlendirin. Ailede kendini değerli hissetmesi, okuldaki yalnızlığın etkisini hafifletir.
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
- Genç uzun süredir hiç arkadaşı olmadığı için üzgün ve bu durum aylardır sürüyorsa
- İçine kapanma, ilgi kaybı, uyku ve iştah değişiklikleri varsa
- Okula gitmek istemiyor ya da okul başarısı düştüyse
- Zorbalığa uğradığından şüpheleniyorsanız
- Sosyal ortamlarda yoğun kaygı yaşıyorsa
- Genç umutsuzluk dile getiriyor, kendine zarar vermekten ya da ölmek istemekten söz ediyorsa
Acil durum: Gencin güvenliği tehlikedeyse, kendine zarar vermekten veya ölmek istemekten söz ediyorsa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Çocuğum az arkadaşı olduğundan şikâyetçi değil. Yine de endişelenmeli miyim?
Her gencin sosyal ihtiyacı farklıdır. Bir ya da iki yakın arkadaşı olan, bundan memnun olan ve okul ile aile hayatında iyi giden bir genç için endişelenmeye gerek yoktur. Hiç arkadaşı olmaması, yalnızlıktan üzüntü duyması ya da başka belirtilerin eşlik etmesi ise dikkat gerektirir.
Sadece internetteki arkadaşlarıyla konuşuyor. Bu sorun mu?
Çevrim içi arkadaşlıklar özellikle ilgi alanlarını paylaşan gençler için gerçek bir destek olabilir. Ancak tamamen yüz yüze ilişkilerin yerini aldıysa, genç tanımadığı kişilerle yakın ilişkiler kuruyorsa ya da çevrim içi arkadaşlıklar onu yüz yüze ortamlardan uzaklaştırıyorsa dikkatli olmak gerekir.