Kısa cevap: DEHB'yi tek başına gösteren bir test, kan tahlili ya da beyin görüntülemesi yoktur. Tanı, çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından ayrıntılı görüşme, çocuğun gözlemlenmesi ve hem aileden hem öğretmenden alınan bilgilerle konur. Aile ve öğretmenlerin doldurduğu ölçekler bu değerlendirmenin önemli bir parçasıdır. İnternetteki ücretsiz testler yalnızca fikir verir, tanı koymaz. MOXO gibi bilgisayarlı dikkat testleri ise değerlendirmeye ek bilgi sağlayabilir, ama tek başına DEHB'yi doğrulamaz ya da dışlamaz.
DEHB tanısı nasıl konur?
1. Ayrıntılı görüşme
Belirtilerin ne zaman başladığı, hangi ortamlarda görüldüğü, okul başarısı, arkadaşlık ilişkileri, uyku, gelişim öyküsü ve ailede benzer durumlar sorulur.
2. Aile ve öğretmen ölçekleri
Dikkat, hareketlilik ve dürtüsellikle ilgili standart soru listeleri hem aileye hem öğretmene doldurtulur. DEHB tanısı için belirtilerin en az iki ortamda (örneğin evde ve okulda) görülmesi gerekir; bu nedenle öğretmenin gözlemi çok önemlidir.
3. Çocuğun gözlemlenmesi ve görüşme
Çocuğun dikkati, hareketliliği ve konuşması gözlemlenir; daha büyük çocuklar ve ergenlerle ayrıca görüşülür.
4. Benzer belirtilere yol açan durumların değerlendirilmesi
Kaygı, depresyon, uyku sorunları, öğrenme güçlüğü, işitme ve görme sorunları, bazı tıbbi durumlar ve evdeki stres de dikkat sorunlarına yol açabilir. Gerekirse işitme-görme muayenesi, kan tahlilleri ya da psikolojik testler istenir.
İnternetteki ücretsiz testler güvenilir mi?
- Geçerliliği gösterilmiş ölçeklere dayanan testler fikir verebilir, ama tanı koymaz.
- Pek çok internet testinin bilimsel dayanağı yoktur.
- Yetişkinler için hazırlanmış testler çocuklar için uygun değildir.
- Testte yüksek puan DEHB olduğu anlamına gelmez; düşük puan da DEHB'yi dışlamaz.
Bilgisayarlı dikkat testleri (MOXO gibi)
Bu testlerde çocuk bir süre bilgisayar ekranındaki belirli uyaranlara tepki verir; dikkat, zamanlama, dürtüsellik ve hareketlilik ölçülür.
- Değerlendirmeye ek bilgi sağlayabilir.
- Kısa, sessiz ve yapılandırılmış bir ortamda yapıldığı için bazı DEHB'li çocuklar bu testte iyi sonuç alabilir.
- Kaygı, yorgunluk ya da teste ilgisizlik sonucu etkileyebilir.
- Tek başına tanı koymak ya da tanıyı dışlamak için kullanılmaz.
Değerlendirmeye nasıl hazırlanmalı?
- Belirtileri not edin. Hangi durumlarda zorlandığını, ne zamandır sürdüğünü yazın.
- Öğretmenin gözlemini alın. Mümkünse öğretmenden kısa bir yazılı gözlem isteyin.
- Okul belgelerini getirin. Karne, öğretmen notları ve ödev örnekleri yararlıdır.
- Gelişim öyküsünü hatırlayın. Konuşma, yürüme, okul öncesi dönemdeki davranışlar.
- Uykuyu ve ekran kullanımını gözden geçirin. Bu iki etken dikkat sorunlarını belirgin biçimde etkileyebilir.
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
- Dikkat dağınıklığı, hareketlilik ya da dürtüsellik en az 6 aydır sürüyorsa
- Belirtiler hem evde hem okulda görülüyorsa
- Okul başarısı, arkadaşlıklar ya da aile ilişkileri etkileniyorsa
- Çocuk sık kaza geçiriyor ya da tehlikeli davranışlar gösteriyorsa
- Öğretmen benzer bir endişeyi dile getirdiyse
Acil durum: Çocuğunuzun güvenliği tehlikedeyse ya da çocuk kendine zarar vermekten söz ediyorsa beklemeyin; 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
MOXO testi normal çıktı. Çocuğumda DEHB yok mu?
Bilgisayarlı dikkat testleri kısa ve sessiz bir ortamda yapılır; bazı DEHB'li çocuklar bu ortamda iyi performans gösterebilir. Normal bir sonuç DEHB'yi dışlamaz, anormal bir sonuç da tek başına DEHB anlamına gelmez. Belirleyici olan, çocuğun günlük hayattaki belirtileridir.
DEHB değerlendirmesi kaç yaşında yapılabilir?
Değerlendirme okul öncesi dönemde de yapılabilir, ancak tanı çoğunlukla belirtilerin okul ortamında belirginleştiği 6 yaş ve sonrasında konur. Okul öncesinde belirgin hareketlilik ve dürtüsellik varsa erken değerlendirme ve aile eğitimi yararlıdır.