Kısa cevap: Mahremiyet eğitimi, çocuğa bedeninin kendisine ait olduğunu, özel bölgelerinin özel olduğunu, kendisini rahatsız eden bir dokunuşa "hayır" diyebileceğini ve böyle bir durumu güvendiği bir yetişkine anlatması gerektiğini öğretmektir. Bu eğitim 2-3 yaş civarında, banyo ve giyinme gibi günlük anlarda başlar ve çocuk büyüdükçe yaşına uygun biçimde sürer. En önemli kurallardan biri, "bedenle ilgili sırlar tutulmaz" kuralıdır. Mahremiyet eğitimi çocuğu korkutmak için değil, ona kendini güvende hissettirmek ve bir sorun olduğunda size gelebileceğini bilmesini sağlamak için verilir.
Yaşa göre neler öğretilir?
2-5 yaş
- Vücut bölümlerinin, özel bölgeler dahil, doğru adlarını öğretmek
- Özel bölgeler kavramı: Mayo ya da iç çamaşırıyla örtülen yerler özeldir.
- Bedenim bana ait: Kimse izinsizce özel bölgelerine dokunamaz, bakamaz, fotoğrafını çekemez. Banyo ve doktor muayenesi gibi durumlarda bunun ebeveyn eşliğinde ve sağlık için olduğu açıklanır.
- "Hayır" diyebilmek: Rahatsız eden bir dokunuşa, gıdıklamaya ya da sarılmaya "hayır" diyebilir.
6-9 yaş
- Güvenli ve güvensiz dokunuş: Kendini rahatsız, korkmuş ya da kafası karışmış hissettiren dokunuşlar.
- Sır ve sürpriz farkı: Sürpriz kısa süre saklanır ve herkesi mutlu eder (doğum günü hediyesi). Bedenle ilgili sırlar ise asla tutulmaz.
- Güvenilir yetişkinler listesi: Bir sorun olduğunda anlatabileceği en az 3 yetişkin.
- Kendi bakımını yapmak: Banyo ve giyinmede yaşına uygun bağımsızlık.
10 yaş ve sonrası
- Ergenlik değişiklikleri hakkında doğru bilgi
- Çevrim içi güvenlik: Fotoğraf paylaşma, tanımadığı kişilerle yazışma, şantaj
- Sağlıklı ve sağlıksız ilişkiler, rıza ve sınırlar
Evde mahremiyete saygı
- Çocuğun odasına ve banyoya girerken kapıyı çalmak
- Belirli bir yaştan sonra çocuğun kendi başına giyinmesine ve yıkanmasına fırsat vermek
- Çocuğu istemediği sarılma ve öpücüğe zorlamamak
- Çocuğun fotoğraflarını paylaşırken dikkatli olmak, özellikle banyo ya da mayo fotoğraflarını paylaşmamak
- Çocuğun "hayır"ına saygı göstermek, oyunda gıdıklamayı o istemediğinde bırakmak
Nasıl konuşmalı?
- Günlük anları kullanın. Banyo, giyinme, doktor kontrolü doğal fırsatlardır.
- Sakin ve net olun. Utanç ya da korku içeren bir ses tonu yerine, diğer güvenlik kuralları gibi anlatın.
- Tekrarlayın. Tek bir konuşma yeterli değildir; kısa hatırlatmalar daha etkilidir.
- Kitaplardan yararlanın. Yaşa uygun resimli kitaplar konuşmayı kolaylaştırır.
- Suçlamayacağınızı söyleyin. "Bir şey olursa bana anlatabilirsin, sana kızmam" cümlesi çok önemlidir.
Hangi değişiklikler dikkat gerektirir?
Aşağıdaki değişiklikler birçok farklı nedene bağlı olabilir; tek başına bir istismar işareti değildir. Ancak birkaçı bir arada ve açıklanamayan biçimde ortaya çıktıysa çocuğunuzla sakince konuşmak ve bir uzmana danışmak gerekir:
- Belirli bir kişiden ya da yerden belirgin biçimde kaçınma, korkma
- Ani davranış değişiklikleri: İçe kapanma, öfke, gerileme (altını ıslatma gibi)
- Uyku sorunları ve kâbuslar
- Yaşına uygun olmayan cinsel bilgi ya da davranışlar
- Açıklanamayan hediyeler, para ya da bir yetişkinle "özel sırlar"
- Genital bölgede ağrı, kızarıklık, açıklanamayan yaralanma
Çocuğunuz bir şey anlatırsa
- Sakin kalın ve dinleyin; tepkiniz çocuğun anlatmaya devam edip etmeyeceğini belirler.
- Ona inandığınızı ve anlattığı için doğru yaptığını söyleyin.
- Ayrıntı için sorgulamayın, tekrar tekrar anlattırmayın; bu görüşmeyi uzmanların yapması gerekir.
- Çocuğu güvende tutun ve hemen yardım isteyin.
Türkiye'de 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayabilir, emniyete ya da Cumhuriyet savcılığına başvurabilirsiniz. Birçok ilde hastanelerde Çocuk İzlem Merkezleri (ÇİM) bulunur. Çocuğun ruhsal desteği için çocuk ve ergen psikiyatristinden yardım alınmalıdır.
Acil durum: Çocuğunuzun güvenliği tehlikedeyse beklemeyin; 112'yi arayın.
Sık sorulan sorular
Çocuğu akrabaları öpmeye zorlamalı mıyız?
Hayır. Çocuğu istemediği bir sarılma ya da öpücüğe zorlamak, bedeni üzerinde söz hakkı olmadığını öğretebilir. Çocuğa el sıkışma, el sallama gibi başka selamlaşma seçenekleri sunmak hem saygılı hem de koruyucudur.
Bu konuları konuşmak çocuğu korkutmaz mı?
Sakin, yaşına uygun ve günlük hayatın içinde konuşulduğunda korkutmaz. Tıpkı trafik kurallarını öğretmek gibi, beden güvenliği de çocuğa kendini güvende hissettiren bir bilgidir. Korkutucu ayrıntılar ya da tehditler yerine basit kurallar ve güvendiği yetişkinlere gidebileceği bilgisi verilmelidir.