Kısa cevap: Agresif davranış, yani vurma, itme, ısırma, eşyalara zarar verme ve sık kavga, çoğu zaman çocuğun güçlü duygularla baş etme becerisinin henüz yetersiz olduğunu gösterir. Evde sakin ve tutarlı sınırlar koymak, iyi davranışı fark etmek, tetikleyicileri azaltmak ve fiziksel cezadan kaçınmak saldırganlığı belirgin biçimde azaltır. Saldırganlık sık, şiddetli ya da okul çağında sürüyorsa bir uzmana danışmak gerekir.
Agresif davranışın arkasında ne olabilir?
- Duygularını kelimelerle anlatamamak, özellikle küçük yaşlarda
- Dürtüsellik ve dikkat sorunları
- Kaygı ya da çökkün duygudurum
- Evde, okulda veya akranlar arasında yaşanan stres, zorbalık
- Saldırganlığın işe yaradığını öğrenmek: vurunca oyuncağın alınması gibi
- Evde ya da izlenen içeriklerde sık şiddet görmek
- Uykusuzluk, açlık, uzun ekran süresi
Evde uygulanabilecek 7 adım
1. Davranışı hemen ve sakince durdurun. Bağırmadan araya girin, gerekirse çocuğu ortamdan ayırın: "Vurmana izin vermeyeceğim."
2. Tek ve net kurallar koyun. "Evimizde kimse kimseye vurmaz." Kural kısa, anlaşılır ve herkes için geçerli olsun.
3. Tutarlı sonuçlar uygulayın. Saldırgan davranışın sonucu her seferinde aynı olsun: kısa bir mola ya da o oyuncakla oynamaya bir süre ara vermek gibi. Sonuçlar kısa, mantıklı ve önceden bilinen türden olmalıdır.
4. İyi davranışı yakalayın. Kızdığında kelimelerle anlattığı, paylaştığı, sırasını beklediği anları somut olarak övün: "Kardeşin oyuncağını aldığında bana söyledin, çok güzel."
5. Öfkeyle baş etmeyi öğretin. Sakin anlarda birlikte çalışın: derin nefes almak, "çok kızgınım" demek, bir yetişkinden yardım istemek, odadan çıkmak.
6. Tetikleyicileri azaltın. Saldırganlık hangi durumlarda artıyor? Yorgunluk, açlık, kalabalık ortamlar, ekran kapatma anları sık tetikleyicilerdir. Bu anları önceden planlayın.
7. Fiziksel cezadan ve bağırmaktan kaçının. Vurmak ve bağırmak, çocuğa sorunların bu yolla çözüldüğünü öğretir ve saldırganlığı artırır.
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
- Saldırganlık haftada birkaç kez oluyor ve haftalardır sürüyorsa
- Çocuk başkalarını yaralıyorsa ya da hayvanlara zarar veriyorsa
- Okuldan sık şikâyet geliyorsa
- Saldırganlık ani başladıysa ya da uyku, iştah, okul başarısında değişiklik de varsa
- Evde uyguladığınız yöntemler birkaç hafta içinde işe yaramadıysa
Acil durum: Çocuğunuzun ya da başkasının güvenliği tehlikedeyse 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Agresif çocuk büyüyünce şiddete eğilimli mi olur?
Çoğu çocukta saldırgan davranışlar yaşla ve uygun destekle azalır. Ancak okul çağında süren ve sık tekrarlayan saldırganlık erken ele alınmalıdır; erken destek sonraki yıllardaki sorunları azaltır.
Şiddet içeren oyunlar çocuğu agresif yapar mı?
Tek başına neden olmasa da, özellikle küçük çocuklarda şiddet içeren oyun ve videolar saldırgan davranışı artırabilir. Yaşa uygun içerik seçmek ve süreyi sınırlamak önerilir.