Kısa cevap: Küçük çocukların vurması, duygularını kelimelerle anlatamadıkları dönemde sık görülen bir davranıştır ve çoğu zaman yaşla azalır. Çocuğunuz vurduğunda sakin kalın, elini nazikçe tutarak davranışı durdurun ve kısa, net bir sınır koyun: "Vurmana izin vermeyeceğim." Karşılık olarak vurmak ya da bağırmak davranışı artırır. Vurma okul çağında da sık sürüyor, başkalarını yaralıyor ya da ergenlikte ebeveyne yöneliyorsa bir uzmana danışmak gerekir.
Çocuklar neden vurur?
- 2-4 yaş: Çocuk kızgınlığını, hayal kırıklığını ya da isteğini kelimelerle anlatmakta zorlanır. Vurmak, o an elindeki en hızlı "iletişim" yoludur. Bu yaşta vurma sık görülür.
- Okul çağı: Çocuğun artık duygularını kelimelerle anlatabilmesi beklenir. Bu yaşta süren vurma; öfkesini kontrol etmekte zorlanma, dikkat ve dürtüsellik sorunları, kaygı, evde ya da okulda yaşanan stres veya vurmanın işe yaradığını öğrenmiş olma ile ilişkili olabilir.
- Ergenlik: Ebeveyne yönelik fiziksel şiddet bu yaşta daha ciddi bir işarettir ve mutlaka ele alınmalıdır.
Çocuklar gördüklerini taklit eder. Evde, çevrede ya da izlediği içeriklerde sık şiddet gören bir çocuk, vurmayı daha kolay bir çözüm olarak görebilir.
Çocuğunuz vurduğu anda ne yapmalı?
- Davranışı sakince durdurun. Çocuğun elini nazikçe tutun ya da bir adım geri çekilin.
- Kısa ve net konuşun. "Vurmana izin vermeyeceğim. Kızgınsın, ama vurmak yok." Uzun açıklamalar o an işe yaramaz.
- Karşılık vermeyin. Vurmak, bağırmak ya da tehdit etmek, çocuğa öfkenin bu şekilde ifade edildiğini öğretir.
- Gerekirse ortamdan ayırın. Çocuk sakinleşene kadar kısa bir süre güvenli, sakin bir köşede birlikte bekleyin.
- Sakinleşince konuşun. "Ne oldu da bu kadar kızdın?" Duygusunu anlatmasına yardım edin ve bir dahaki sefere ne yapabileceğini birlikte bulun: "Çok kızgınım" demek, yastığa vurmak, sizden yardım istemek.
- Zarar gördüyse onarmayı öğretin. Kardeşine vurduysa özür dilemek ya da ona yardım etmek gibi bir telafiyi destekleyin. Zorla özür dilettirmek yerine nasıl hissettiğini fark etmesine yardım edin.
Gün içinde neler yapabilirsiniz?
- Duyguları adlandırmayı öğretin. Sakin anlarda "kızgın", "kıskanç", "hayal kırıklığı" gibi kelimeleri konuşun.
- Tetikleyicileri izleyin. Vurma hangi saatlerde, kime karşı, hangi durumlarda oluyor? Yorgunluk, açlık ve geçişler (ekranın kapanması, oyunun bitmesi) sık tetikleyicilerdir.
- İyi davranışı fark edin. Kızdığında kelimelerle anlattığı ya da yardım istediği anları somut olarak övün.
- Evdeki örneğe bakın. Yetişkinlerin tartışırken nasıl davrandığı çocuk için en güçlü örnektir.
- İzlediği içerikleri kontrol edin. Şiddet içeren oyun ve videolar küçük çocuklarda vurma davranışını artırabilir.
- Tutarlı olun. Anne, baba ve çocuğa bakan diğer yetişkinlerin vurmaya aynı şekilde tepki vermesi önemlidir.
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
- Vurma 5-6 yaşından sonra da sık sürüyorsa
- Çocuk başkalarını yaralıyorsa ya da hayvanlara zarar veriyorsa
- Vurma okulda veya kreşte de sorun yaratıyorsa
- Çocuk vurma anları dışında da çoğu gün sinirli, huzursuz ya da mutsuzsa
- Evde denediğiniz yöntemler birkaç hafta içinde işe yaramadıysa
- Ergen çocuğunuz size ya da evdeki başka birine fiziksel olarak saldırıyorsa
Acil durum: Sizin, çocuğunuzun ya da evdeki başka birinin güvenliği tehlikedeyse 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun.
Sık sorulan sorular
Çocuğum vurduğunda ben de ona hafifçe vursam öğrenir mi?
Hayır. Vurmak, çocuğa sorunların vurarak çözüldüğünü öğretir ve vurma davranışını artırır. Elini sakince tutmak ve net bir sınır koymak çok daha etkilidir.
Sadece bana vuruyor, başkalarına vurmuyor. Neden?
Çocuklar en çok kendilerini güvende hissettikleri kişiye karşı duygularını gösterir. Bu, ilişkinizin kötü olduğu anlamına gelmez; ama davranışın yine de sakin ve tutarlı bir sınırla durdurulması gerekir.
Ergen çocuğum bana vuruyor, ne yapmalıyım?
Ergenlik çağında ebeveyne yönelik fiziksel şiddet ciddiye alınması gereken bir durumdur. Önce kendinizi ve evdekileri güvenceye alın, olay sırasında tartışmayı büyütmeyin ve bir çocuk ve ergen psikiyatristinden destek alın. Güvenliğiniz tehlikedeyse 112'yi arayın.