Kısa cevap: Belli bir düzeyde itiraz ve sınır zorlama, özellikle 2-4 yaşta ve ergenlikte, gelişimin normal bir parçasıdır. Çocuğun söz dinlemesini kolaylaştırmanın yolu bağırmak ya da cezayı artırmak değil; kısa ve net yönergeler, tutarlı kurallar, iyi davranışı fark etmek ve sıcak bir ilişkidir. Karşı gelme çok sık, uzun süreli ve hem evde hem okulda sorun yaratıyorsa bir uzmana danışmak gerekir.
Neden söz dinlemiyor olabilir?
- Yaşına uygun bağımsızlık arayışı: "Hayır" demek, çocuğun kendi isteği olduğunu keşfetmesinin bir parçasıdır.
- Yönergenin belirsiz olması: "Uslu dur" ya da "toparlan" çocuk için belirsiz ifadelerdir.
- Tutarsız kurallar: Bir gün izin verilen şey ertesi gün yasaksa çocuk sınırı test eder.
- Olumsuz ilginin işe yaraması: Çocuk yalnızca karşı geldiğinde ilgi görüyorsa bu davranış artar.
- Dikkat sorunları: Çocuk söyleneni duymamış ya da aklında tutamamış olabilir.
- Kaygı, stres ya da çökkün duygudurum: Bunlar da karşı gelme olarak görülebilir.
Söz dinlemeyi kolaylaştıran yöntemler
- Önce dikkatini alın. Yanına gidin, göz teması kurun, ekranı ya da oyunu kısa bir süre durdurun.
- Kısa ve net söyleyin. "Ayakkabılarını dolaba koy." Tek seferde tek yönerge verin.
- Soru gibi sormayın. "Odanı toplar mısın?" değil, "Şimdi odanı toplama zamanı."
- Seçenek sunun. "Önce dişlerini mi fırçalarsın, pijamanı mı giyersin?" Küçük seçimler karşı gelmeyi azaltır.
- Yaptığında hemen fark edin. "Söylediğimde hemen geldin, teşekkür ederim."
- Sonuçları önceden belirleyin ve tutarlı uygulayın. "Oyuncakları toplamazsan bu akşam o oyuncakla oynamayacağız." Söylediğiniz sonucu uygulayın, uygulayamayacağınız tehditlerden kaçının.
- Günde birkaç dakika "özel zaman" ayırın. Kural ve yönerge olmadan, çocuğun seçtiği bir oyunu birlikte oynamak, ilişkiyi güçlendirir ve karşı gelmeyi azaltır.
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
- Karşı gelme, sinirlilik ve tartışmalar neredeyse her gün oluyor ve aylardır sürüyorsa
- Davranış hem evde hem okulda sorun yaratıyorsa
- Çocuk sık sık kin tutuyor, intikam almaya çalışıyor ya da başkalarını bilerek kızdırıyorsa
- Dikkat dağınıklığı, aşırı hareketlilik ya da öğrenme zorluğu da eşlik ediyorsa
- Aile içi ilişkiler bu yüzden ciddi biçimde yıpranmışsa
Sık sorulan sorular
Çocuğum sadece bana karşı geliyor, öğretmeni onu çok uslu buluyor. Neden?
Çocuklar en çok kendilerini güvende hissettikleri yerde sınırları zorlar. Bu sık görülen bir durumdur. Evde kuralların tutarlı uygulanması ve olumlu davranışın fark edilmesi genellikle fark yaratır.
Karşı gelmek bir hastalık mıdır?
Hayır, belli bir düzeyde karşı gelmek gelişimin olağan bir parçasıdır. Ancak karşı gelme çok sık, uzun süreli ve hayatın birçok alanını etkileyecek düzeydeyse bir uzman değerlendirmesi yararlı olur.